๒๙๖    ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑    ๒๙๗ 


ที่ตรัสรู้พร้อมโพชฌงค์ด้วยผล.  พึงทราบอรรถ  ๔  อย่าง  มี  โพธนัฏฐะ-


สภาพที่ตื่นเป็นต้น        แห่งโพชฌงค์ทั้งหลายด้วยกระทำการตื่นเป็นต้น


ของบุคคลนั้น ๆ.    ธรรมทั้งหลาย   ชื่อว่า  โพธิปักขิยะ    เพราะมีใน


ฝักฝ่ายของบุคคลผู้ใด   ชื่อว่า    โพธะ      เพราะอรรถว่าตรัสรู้โพชฌงค์


ตามที่กล่าวแล้วนั่นแล.  พึงทราบอรรถ ๔ อย่าง   มี โพธิปักขิยัฏฐะ-


สภาพที่เป็นไปในฝักฝ่ายแห่งความตรัสรู้เป็นต้น      แห่งโพชฌงค์ตามที่


กล่าวแล้ว.


          ชื่อว่า  โชตนฏฺโ€  - สภาพที่สว่าง   เพราะวิปัสสนาปัญญา.


         ชื่อว่า  อุชฺโชตนานุโชตนปฏิโชตนสญฺโชตนฏฺโ€ -  สภาพที่


สว่างขึ้น   สภาพที่สว่างเนือง  ๆ  สภาพที่สว่าง   เฉพาะสภาพที่สว่างพร้อม


ด้วยมรรคปัญญา  ๔  ตามลำดับ.  อีกอย่างหนึ่ง   พึงทราบ   โชตนฏฺโ€-


สภาพที่สว่างเป็นต้น  ด้วยมรรคปัญญา  ๔,  สญฺโชตนฏฺโ€  - สภาพที่


สว่างพร้อมด้วยผลปัญญาตามลำดับ.


            ๔๐]   พระสารีบุตรได้ชี้แจงถึงการวิสัชนา   ๑๘  ข้อ     มี   ปตา-


ปนัฏฐะ - สภาพที่อริยมรรคให้สว่างเป็นต้น   ด้วยอริยมรรค.    จริงอยู่


อริยมรรคที่เกิดขึ้นแก่จิตใด    ย่อมยังจิตนั้นให้สว่าง  คือให้รุ่งเรือง  ฉะนั้น


จึงชื่อว่า  ปตาปนะ - อริยมรรคให้สว่าง.  ชื่อว่า  ปตาปนัฏฐะ -  สภาพที่


อริยมรรคนั้นให้สว่าง.






           ชื่อว่า  วิโรจนฏฺโ€ -  สภาพที่อริยมรรคให้รุ่งเรือง  เพราะความที่


อริยมรรคนั้นเองประภัสสรยิ่งนัก. ชื่อว่า สนฺตาปนฏฺโ€ - สภาพที่อริย-


มรรคให้กิเลสเร่าร้อน   ด้วยให้กิเลสทั้งหลายเหือดแห่งไป   ชื่อว่า อม-


ลฏฺโ€   สภาพที่อริยมรรคไม่มีมลทิน   เพราะอริยมรรคมีนิพพานอันไม่


มีมลทินเป็นอารมณ์.


          ชื่อว่า  วิมลฏฺโ€ - สภาพที่อริยมรรคปราศจากมลทิน  เพราะไม่


มีมลทินเกลือกกลั้ว.


         ชื่อว่า  นิมฺมลฏฺโ€ -  สภาพที่อริยมรรคหมดมลทิน  เพราะไม่มี


มลทินทำให้เป็นอารมณ์.


          อีกอย่างหนึ่ง  อมลฏฺโ€ - สภาพไม่มีมลทิน   ด้วยโสดาปัตติมรรค.


วิมลฏฺโ€ - สภาพที่อริยมรรคปราศจากมลทิน   ด้วยสกทาคามิมรรคและ


อนาคามิมรรค.    นิมฺมลฏฺโ€ -  สภาพที่อริยมรรคหมดมลทิน   ด้วย


อรหัตมรรค.


         อีกอย่างหนึ่ง  อมลฏฺโ€  -  สภาพที่อริยมรรคไม่มีมลทิน   ด้วย


มรรคของพระสาวก.  วิมลฏฺโ€  -  สภาพที่อริยมรรคปราศจากมลทิน  ด้วย


มรรคของพระปัจเจกพุทธะ.     นิมมลฏฺโ€  -  สภาพที่อริยมรรคหมด


มลทิน  ด้วยมรรคของพระสัมมาสัมพุทธะ.


         ชื่อว่า  สมฏฺโ€ - สภาพที่อริยมรรคสงบ  เพราะไม่มีความไม่สงบ


คือ  กิเลส.