| ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์เหล่าหนึ่งก้าวล้วงอาสานัญ- |
| จายตนะโดยประการทั้งปวง เป็นผู้เข้าถึงวิญญาณัญจายตนะว่า |
| อนนฺตํ วิญฺาณํ วิญญาณไม่มีที่สุด นี้เป็นวิญญาณฐิติ ที่ ๖. |
| ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์เหล่าหนึ่งก้าวล่วงวิญญาณัญจา- |
| ยตนะโดยประการทั้งปวง เป็นผู้เข้าถึงอากิญจัญญายตนะว่า นตฺถิ |
| กิญฺจิ ไม่มีอะไร ๆ. นี้เป็นวิญญาณฐิติ ที่ ๗. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย |
| วิญญาณฐิติ ๗ เหล่านี้แล.๑ |
| บทว่า วิญฺาณฏฺิติโย - ภูมิเป็นที่ตั้งแห่งวิญญาณ ได้แก่ |
| ขันธ์พร้อมกับวิญญาณอันเป็นฐานแห่งปฏิสนธิวิญญาณ |
| ในบทเหล่านั้น บทว่า เสยฺยถาปิ เป็นนิบาตลงในอรรถว่า |
| การชี้แจง. |
| บทว่า มนุสฺสา คือ มนุษย์ แม้สองคนจะเป็นเช่นคนเดียวกัน |
| ก็ไม่มีด้วยวรรณะและสัณฐานเป็นต้นของมนุษย์ ไม่มีประมาณ ใน |
| จักรวาลอันหาประมาณมิได้. แม้มนุษย์จะเหมือนกันด้วยวรรณะหรือ |
| สัณฐาน ก็ไม่เหมือนกันด้วยการแลและการเหลียวเป็นต้น เพราะ |
| ฉะนั้น ท่านจึงกล่าวว่า นานตฺตกายา - มีกายต่างกัน. |
| ปฏิสนธิสัญญาของมนุษย์เหล่านั้น เป็นติเหตุกะบ้าง ทวิเหตุกะ |
| บ้าง อเหตุกะบ้าง, เพราะฉะนั้น ท่านจึงกล่าวว่า นานตฺตสญฺิโน- |
| มีสัญญาต่างกัน. |
| บทว่า เอกจฺเจ จ เทวา - เทพบางพวก ได้แก่ กามาวจรเทพ |
|
๓๒๔ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑