| มหาวรรค |
| |
| อรรถกถาญาณกถามาติกา |
| |
| ๑. อรรถกถาสุตมยญาณุทเทส |
| ว่าด้วย สุตมยญาณ |
| ในอุทเทสนั้นเบื้องแรก พึงทราบ โสต ศัพท์ ในคำนี้ว่า |
| โสตาวธาเน ปญฺา สุตมเย าณํ มีประเภทแห่งอรรถเป็นอเนก. |
| จริงอย่างนั้น โสต ศัพท์นั้นย่อมปรากฏ |
| ในอรรถว่า มังสโสตะ, โสตวิญญาณ, |
| ญาณโสตะ, กระแสแห่งตัณหาเป็นต้น, สายธาร |
| แห่งกระแสน้ำ, อริยมรรค, และแม้ในความสืบ |
| ต่อแห่งจิต. |
| ก็ โสต ศัพท์ นี้ ย่อมปรากฏในอรรถว่า มังสโสตะ ได้ในคำ |
| เป็นต้นว่า โสตายตนะ, โสตธาตุ และโสตินทรีย์.๑ |
| ปรากฏในอรรถว่า โสตวิญญาณ ได้ในคำเป็นต้นว่า ได้ยิน |
| เสียงด้วยโสตะ๒. |
|
|
| ปรากฏในอรรถ ญาณโสตะ ได้ในคำเป็นต้นว่า ได้ยินเสียง |
| ด้วยโสตธาตุอันเป็นทิพย์๑ |
| ปรากฏในธรรมทั้ง ๕ มีตัณหาเป็นต้น ได้ในคำเป็นต้นว่า |
| คำว่า กระแสเหล่าใดในโลก ความว่า กระแสเหล่านี้ใด เรา |
| บอกแล้ว กล่าวแล้ว แสดงแล้ว บัญญัติแล้ว แต่งตั้งแล้ว |
| เปิดเผยแล้ว จำแนกแล้ว ทำให้ตื้นขึ้นแล้ว ประกาศแล้ว, |
| นี้อย่างไร ? คือ กระแสตัณหา, กระแสทิฏฐิ, กระแสกิเลส, |
| กระแสทุจริต, กระแสอวิชชา๒. |
| ปรากฏในอรรถว่า สายธารแห่งกระแสน้ำ ได้ในคำเป็นต้นว่า |
| พระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ทอดพระเนตรเห็นแล้วแล ซึ่งท่อนไม้ |
| ท่อนใหญ่ถูกกระแสน้ำพัดไปในแม่น้ำคงคา๓. |
| ปรากฏในอรรถว่า อริยมรรค ได้ในคำเป็นต้นว่า ดูก่อน |
| อาวุโส คำนี้ เป็นชื่อของอัฏฐังคิกมรรคอันประเสริฐ คือ โสตะ. |
| ปรากฏในอรรถว่า ความสืบต่อแห่งจิต ได้ในคำเป็นต้นว่า และ |
| ย่อมรู้กระแสวิญญาณของบุรุษ ซึ่งขาดแล้วโดยส่วน ๒ คือ |
| ทั้งที่ไม่ตั้งอยู่ในโลกนี้ ทั้งที่ไม่ตั้งอยู่ในปรโลก๔. |
|
|
|
๓๓ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑