ธรรมอันบุคคลกำหนดรู้แล้ว   และพิจารณาแล้วอย่างนี้.    เมื่อเข้าถึงกิจ
แล้ว   เป็นอันได้ธรรมนั้น ๆ แล้ว.   แต่อาจารย์บางพวกกล่าวว่า   ญาต-
ปริญญา  ของผู้ยังไม่เข้าถึงวิปัสสนา   นั่นไม่ดีเลย เพราะ  ญาตปริญญา
ท่านกล่าวด้วยธรรมควรรู้ยิ่ง.
          บทว่า  ปริญฺตา  เจว  โหนฺติ  ตีริตา  จ ธรรมอันบุคคลกำหนด
รู้แล้ว     และพิจารณาแล้ว     ความว่า     ธรรมอันบุคคลได้แล้ว    ชื่อว่า
เป็นอันกำหนดรู้แล้ว   และชื่อว่าพิจารณาแล้ว.   เป็นอันท่านกล่าวความ
ที่กำหนดรู้  ด้วยการเข้าถึงสมาบัติอย่างนี้.
            ๕๙]   บัดนี้   เพื่อประกอบอรรถนั้น    ด้วยการได้ธรรมอย่าง
หนึ่ง ๆ   แล้วแสดงสรุปในที่สุด   พระสารีบุตร   จึงกล่าวว่า   เนกฺขมฺมํ
เป็นต้น.   พึงทราบบททั้งหมดนั้น  โดยทำนองตามดังที่ท่านกล่าวไว้แล้ว
ในตอนก่อนแล.
                             จบ  อรรถกถาปริญเญยยนิทเทส
                               ---------------------------------
ปหาตัพพนิทเทส
            [๖๐]   บุคคลผู้พยายามเพื่อต้องการจะได้ปฐมฌาน      เป็นอัน
ได้ปฐมฌานแล้ว    ธรรมนั้น   เป็นธรรมอันบุคคลนั้นกำลังรู้แล้ว    และ
พิจารณาแล้วอย่างนี้    บุคคลผู้พยายามเพื่อต้องการจะได้ทุติยฌาน  ฯลฯ

ตติยฌาน   ฯลฯ   จตุตถฌาน   เป็นอันได้จตุตถฌานแล้ว . . .    บุคคลผู้
พยายามเพื่อต้องการจะได้อากาสานัญจายตนสมาบัติ. . .      วิญญาณัญ-
จายตนสมาบัติ . . .       อากิญจัญญายตนสมาบัติ. . .      เนวสัญญานา-
สัญญายตนสมาบัติ        เป็นอันได้เนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติแล้ว
ธรรมนั้น     เป็นธรรมอันบุคคลนั้นกำหนดรู้แล้ว      และพิจารณาแล้ว
อย่างนี้.
             ๖๑]   บุคคลผู้พยายามเพื่อต้องการจะได้อนิจจานุปัสนา   เป็น
อันได้อนิจจานุปัสนาแล้ว    ธรรมนั้น    เป็นธรรมอันบุคคลนั้นกำหนดรู้
แล้วและพิจารณาแล้วอย่างนี้    บุคคลผู้พยายามเพื่อต้องการจะได้ทุกขา-
นุปัสนา ... อนัตตานุปัสนา . . . นิพพิทานุปัสนา . . . วิราคานุปัสนา. . .
นิโรธานุปัสนา . . .   ปฏินิสสัคคานุปัสนา . . .    ขยานุปัสนา . . .    วยา-
นุปัสนา. . .  วิปริณามานุปัสนา. . . อนิมิตตานุปัสนา...  อัปปณิหิตา-
นุปัสนา. . .  สุญญตานุปัสนา . . .  เป็นอันได้สุญญตานุปัสนาแล้ว  ธรรม
นั้น   เป็นธรรมอันบุคคลนั้นกำหนดรู้แล้วและพิจารณาแล้วอย่างนี้.
         [๖๒]  บุคคลผู้พยายามเพื่อต้องการจะได้อธิปัญญาธรรมวิปัสสนา
การพิจารณาเห็นธรรมด้วยปัญญาอันยิ่ง         เป็นอันได้อธิปัญญาธรรม
จะปัสสนาแล้ว     ธรรมนั้น  เป็นธรรมอันบุคคลนั้นกำหนดรู้แล้วและ
พิจารณาแล้วอย่างนี้        บุคคลผู้พยายามเพื่อต้องการจะได้ยถาภูตญาณ-
ทัสนะ. . . อาทีนวานุปัสนา. . .  ปฏิสังขานุปัสนา. . .   วิวัฏฏนานุปัสนา