ปรากฏในอรรถ   ญาณโสตะ  ได้ในคำเป็นต้นว่า  ได้ยินเสียง
ด้วยโสตธาตุอันเป็นทิพย์๑
         ปรากฏในธรรมทั้ง  ๕  มีตัณหาเป็นต้น     ได้ในคำเป็นต้นว่า
คำว่า   กระแสเหล่าใดในโลก   ความว่า   กระแสเหล่านี้ใด   เรา
บอกแล้ว     กล่าวแล้ว    แสดงแล้ว    บัญญัติแล้ว     แต่งตั้งแล้ว
เปิดเผยแล้ว     จำแนกแล้ว     ทำให้ตื้นขึ้นแล้ว     ประกาศแล้ว,
นี้อย่างไร ?   คือ    กระแสตัณหา,   กระแสทิฏฐิ,   กระแสกิเลส,
กระแสทุจริต,     กระแสอวิชชา๒.
         ปรากฏในอรรถว่า    สายธารแห่งกระแสน้ำ  ได้ในคำเป็นต้นว่า
พระผู้มีพระภาคเจ้า    ได้ทอดพระเนตรเห็นแล้วแล     ซึ่งท่อนไม้
ท่อนใหญ่ถูกกระแสน้ำพัดไปในแม่น้ำคงคา๓.
         ปรากฏในอรรถว่า    อริยมรรค    ได้ในคำเป็นต้นว่า    ดูก่อน
อาวุโส คำนี้   เป็นชื่อของอัฏฐังคิกมรรคอันประเสริฐ  คือ  โสตะ.
         ปรากฏในอรรถว่า  ความสืบต่อแห่งจิต ได้ในคำเป็นต้นว่า  และ
ย่อมรู้กระแสวิญญาณของบุรุษ     ซึ่งขาดแล้วโดยส่วน  ๒     คือ
ทั้งที่ไม่ตั้งอยู่ในโลกนี้   ทั้งที่ไม่ตั้งอยู่ในปรโลก๔.
๑. ที.ปา. ๑๑/๔๓๑.      ๒. ขุ.จูฬ. ๓๐/๗๖.        ๓. สํ.สฬา. ๑๘/๓๒๕.
๔. ที.ปา. ๑๑/๗๙.

         ก็โสตศัพท์ในที่นี้    พึงหมายเอา  มังสโสตะ.
         ชื่อว่า   โสตาวธาน   เพราะอรรถว่า   ทรงไว้  กำหนดไว้  ตั้งไว้
ด้วยโสตะนั้น    เป็นเหตุ   หรือเป็นเหตุให้สำเร็จ.    ชื่อว่า   โสตาวธาน
นั้นอย่างไร ?   คือ   สุตะ.   ก็ธรรมชาติที่รู้แจ้ง   กำหนดได้โดยครรลอง
แห่งโสตทวาร    ชื่อว่า    สุตะ     ดุจในคำเป็นต้นว่า       เป็นผู้สดับมาก
เป็นผู้ทรงสุตะ     เป็นผู้สั่งสมสุตะ๑,      สุตะนั้น    ในที่นี้ท่านกล่าวว่า
โสตาวธาน.       ปัญญาที่เป็นไปในสุตะกล่าวคือโสตาวธานนั้น   ชื่อว่า
โสตาวธาเน   ปญฺา.
         ก็  บทว่า  ปญฺา    ได้แก่ปัญญาโดยอรรถว่าเป็นเครื่องทำให้
รู้ชัด   กล่าวคือ   เป็นเครื่องทำอรรถะนั้น ๆ   ให้ปรากฏ.    อีกอย่างหนึ่ง
ธรรมชาติใด   ย่อมรู้ธรรมทั้งหลายโดยประการนั้น ๆ   คือ    โดยอนิจ-
ลักษณะเป็นต้น  ฉะนั้น   ธรรมชาตินั้น   จึงชื่อว่า   ปัญญา.
         พึงทราบ  สุต  ศัพท์  ทั้งทีมีอุปสรรคและไม่มีอุปสรรคในคำนี้ว่า
สุตมเย  าณํ  ดังนี้   ก่อน
                     สุตศัพท์   ย่อมปรากฏในอรรถว่า  ไป.
         ปรากฏ,    กำหนัด,     ประกอบเนือง ๆ,     สั่งสม,
         สัททารมณ์,  รู้ได้  ตามครรลองแห่งโสตทวาร.
๑. ม.มุ. ๑๒/๓๗๖.