| วิภวตัณหาเป็นไฉน ? ราคะสหรคตด้วยอุจเฉททิฏฐิ ฯลฯ จิต |
| มีราคะ นี้เรียกว่าวิภวตัณหา. ตัณหานอกนั้นเป็นกามตัณหา |
| กามตัณหาเป็นไฉน ? ราคะประกอบด้วยกามธาตุ ฯลฯ จิตมี |
| ราตะ นี้เรียกว่ากามตัณหา. |
| ภวตัณหาเป็นไฉน ? ราคะประกอบด้วยรูปธาตุและอรูปธาตุ ฯลฯ |
| วิภวตัณหาเป็นไฉน ? ราคะสหรคตด้วยอุจเฉททิฏ๑ฐิ ฯลฯ |
| แต่ในอรรถกถาท่านกล่าวว่า ราคะเป็นไปในกามคุณ ๕ ชื่อว่า |
| กามตัณหา, ราคะในรูปภพและอรูปภพ ราคะสหรคตด้วยความใคร่ |
| ในฌาน และสัสสตทิฏฐิ ความปรารถนาด้วยอำนาจภพ ชื่อว่า ภว- |
| ตัณหา, ราคะสหรคตด้วยอุจเฉททิฏฐิ ชื่อว่า วิภวตัณหา. นี้แก้ไว้ |
| โดยปริยายแห่งทสุตตรสูตร. แม้ตัณหาท่านกล่าวไว้โดยปริยายแห่งสัง- |
| คีติ และโดยปริยายแห่งอภิธรรมว่า ตัณหา ๓ อย่างอื่นอีก คือ กาม- |
| ตัณหา รูปตัณหา อรูปตัณหา. อย่างอีกอีก ๓ คือ รูปตัณหา อรูป- |
| ตัณหา นิโรธตัณหา** ถูกต้องในนิทเทสนี้. ในตัณหาเหล่านั้น ตัณหา |
| ๕ ประกอบด้วยกามธาตุ รูปธาตุ อรูปธาตุ, ตัณหาสุดท้ายสหรคตด้วย |
| อุจเฉททิฏฐิ. |
| บทว่า จตฺตาโร โอฆา - โอฆะ ๔ คือ กาโมฆะ ๑ ภโวฆะ ๑ |
| ทิฏโฐฆะ ๑ อวิชโชฆะ ๑. ชื่อว่า โอฆะ เพราะอรรถว่า ย่อมยังสัตว์ |
|
๓๔๐ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑