๓๔๔    ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑    ๓๔๕
          บทว่า   สตฺตานุสยา - อนุสัย ๗  คือ   กามราคานุสัย ๑   ปฏิ-
ฆานุสัย  ๒  มานานุสัย  ๑   ทิฏฐานุสัย  ๑    วิจิกิจฉานุสัย  ๑    ภวราคา-
นุสัย ๑   อวิชชานุสัย  ๑.
          ชื่อว่า   อนุสัย   เพราะนอนเนื่องโดยอรรถว่าละไม่ได้.    ความ
กำหนัดในกาม   ชื่อว่า   กามราคะ,     อีกอย่างหนึ่ง   ราคะ   คือ   กาม
ชื่อว่า   กามราคะ.    ชื่อว่า   ปฏิฆะ     เพราะกระทบกระทั่งในอารมณ์.
ชื่อว่า   ทิฏฺ€ิ    เพราะอรรถว่า  ไม่เห็นความเป็นจริง.    ชื่อว่า   มานะ
เพราะสำคัญว่าดีกว่าเขาเป็นต้น.   ความกำหนัดในภพ  ชื่อว่า  ภวราคะ.
กามราคะมีกำลัง   ชื่อว่า  กามราคานุสัย.   แม้ในบทที่เหลือก็อย่างนี้.
          บทว่า  อฏฺ€   มิจฺฉตฺตา - ความเป็นผิด ๘   คือ  มิจฉาทิฏฐิ  ๑
มิจฉาสังกัปปะ  ๑    มิจฉาวาจา      มิจฉากัมมันตะ ๑ มิจฉาอาชีวะ ๑
มิจฉาวายามะ ๑   มิจฉาสติ  ๑  มิจฉาสมาธิ  ๑.   ชื่อว่า  มิจฉัตตา - ความ
เป็นผิด    เพราะมีสภาพผิดโดยที่แม้หวังอย่างนี้ว่า    เขาจักนำประโยชน์
และความสุขมาให้แก่เราก็ไม่เป็นอย่างนั้น   และโดยที่เป็นไปวิปริตใน
สิ่งไม่งามว่างามเป็นต้น.     ชื่อว่า   มิจฉาทิฏฐิ  เพราะเห็นผิด,     หรือ
ทิฏฐิเป็นเหตุเห็นผิด,    อีกอย่างหนึ่ง   ชื่อว่า   มิจฉาทิฏฐิ   เพราะความ
เห็นวิปริต,  หรือเพราะความเห็นไม่จริง,  หรือเพราะความเห็นเหลวไหล,
หรือเพราะความเห็นอันบัณฑิตเกลียด    เพราะนำความเสื่อมมาให้.  แม้
ในคำว่า   มิจฉาสังกัปปะ   เป็นต้น  ก็มีนัยนี้เหมือนกัน.
          บทว่า  มิจฺฉาทิฏ€ิ - เห็นผิด  ได้แก่   ยึดมั่นสัสสตทิฏ€   และ
อุจเฉททิฏฐิ.
          บทว่า   มิจฺฉาสงฺกปฺโป  - ดำริผิด  ได้แก่  วิตก ๓ อย่างมีกาม-
วิตกเป็นต้น.
           บทว่า   มิจฺฉาวาจา - เจรจาผิด  ได้แก่   เจตนา  ๔ อย่างมีมุสา-
วาทเป็นต้น.
          บทว่า   มิจฺฉากมฺมนฺโต - การงานผิด  ได้แก่  เจตนา ๓ อย่าง
มีปาณาติบาตเป็นต้น.
          บทว่า   มิจฺฉาอาชีโว - อาชีพผิด  ได้แก่  เจตนาตั้งขึ้นโดยประ-
กอบมิจฉาอาชีวะ.
          บทว่า   มิจฺฉาวายาโม - เพียรผิด  ได้แก่   ความเพียรประกอบ
ด้วยอกุศลจิต.
          บทว่า   มิจฺฉาสติ - ระลึกผิด  ได้แก่  อกุศลจิตเกิดเป็นปฏิปักษ์
ต่อสติ.
          บทว่า   มิจฺฉาสมาธิ - ตั้งใจผิด  ได้แก่   อกุศลสมาธิ.
          บทว่า   นว  ตณฺหามูลกา - ธรรมมีตัณหาเป็นมูลเหตุ ๙ ได้แก่
เพราะอาศัยตัณหาจึงเกิดการแสวงหา     เพราะอาศัยการแสวงหาจึงเกิด
๑. ที. มหา. ๑๐/๕๙.