๓๙๒    ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑    ๓๙๓
            พระโยคาวจรเมื่อพิจารณาเห็นรูป   ย่อมทำให้แจ้งโดยทำให้เป็น
อารมณ์   เมื่อพิจารณาเห็นเวทนา . . .   เมื่อพิจารณาเห็นสัญญา . . . เมื่อ
พิจารณาเห็นสังขาร . . .    เมื่อพิจารณาเห็นวิญญาณ . . .   เมื่อพิจารณา
เห็นจักษุ . . .  เมื่อพิจารณาเห็นชราและมรณะ . . .     เมื่อพิจารณาเห็น
นิพพานอันหยั่งลงในอมตะด้วยอรรถว่าเป็นที่สุด   ย่อมทำให้แจ้งโดยทำ
ให้เป็นอารมณ์    ธรรมใด ๆ  เป็นธรรมอันทำให้แจ้งแล้ว     ธรรมนั้น ๆ
ย่อมเป็นธรรมอันถูกต้องแล้ว.
           ชื่อว่าญาณ   เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ๆ   ชื่อว่าปัญญา    เพราะ
อรรถว่ารู้ชัด  เพราะเหตุนั้น  ท่านจึงกล่าวว่า   ปัญญาเครื่องทรงจำธรรม
ที่ได้สดับมาแล้ว   คือ   เครื่องรู้ชัดที่ได้สดับมาแล้วนั้นว่า    ธรรมเหล่านี้
ควรทำให้แจ้ง   ชื่อว่าสุตมยญาณ.
           ปัญญาเครื่องทรงจำธรรมที่ได้สดับมาแล้ว  คือ  เครื่องรู้ชัดธรรม
ที่ได้สดับมาแล้วนั้นว่า        ธรรมเหล่านี้เป็นไปในส่วนแห่งความเสื่อม
ธรรมเหล่านี้ไปในส่วนแห่งความตั้งอยู่   ธรรมเหล่านี้เป็นไปในส่วน
แห่งความวิเศษ    ธรรมเหล่านี้เป็นไปในส่วนชำแรกกิเลส   ชื่อว่าสุตมย-
ญาณ.
             สัญญาและมนสิการอันประกอบด้วยกาม   ของพระโยคาวจรผู้ได้
ปฐมฌานเป็นไปอยู่   นี้เป็นธรรมเป็นไปในส่วนแห่งความเสื่อม   ความ
พอใจอันเป็นธรรมสมควรแก่ปฐมฌานนั้นยังตั้งอยู่   นี้เป็นธรรมเป็นไป
ในส่วนแห่งความตั้งอยู่   สัญญาและมนสิการอันไม่ประกอบด้วยวิตกเป็น
ไปอยู่  นี้เป็นธรรมเป็นไปในส่วนแห่งความวิเศษ    สัญญาและมนสิการ
อันสหรคตด้วยความเบื่อหน่าย   ประกอบด้วยวิราคะเป็นไปอยู่    นี้เป็น
ธรรมเป็นไปในส่วนแห่งความชำแรกกิเลส       สัญญาและมนสิการอัน
ประกอบด้วยวิตก    ของพระโยคาวจร       ผู้ได้ทุติยฌานเป็นไปอยู่   นี้
เป็นธรรมเป็นไปในส่วนแห่งความเสื่อม    ความพอใจอันเป็นธรรมสม-
ควรแก่ทุติยฌานนั้นยังตั้งอยู่  นี้เป็นธรรมเป็นไปในส่วนแห่งความตั้งอยู่
สัญญาและมนสิการอันประกอบด้วยอุเบกขาและสุขเป็นไปอยู่     นี้เป็น
ธรรมเป็นไปในส่วนแห่งความวิเศษ      สัญญาและมนสิการอันสหรคต
ด้วยความเบื่อหน่าย   ประกอบด้วยวิราคะเป็นไปอยู่    นี้เป็นธรรมเป็นไป
ในส่วนแห่งความชำแรกกิเลส    สัญญาและมนสิการอันประกอบด้วยปีติ
และสุข   ของพระโยคาวจร    ผู้ได้ตติยฌานเป็นไปอยู่       นี้เป็นธรรม
เป็นไปในส่วนแห่งความเสื่อม  ความพอใจอันเป็นธรรมสมควรแก่ตติย-
ฌานนั้นยังตั้งอยู่    นี้เป็นธรรมเป็นไปในส่วนแห่งความตั้งอยู่    สัญญา
และมนสิการอันประกอบด้วยอทุกขมสุขเวทนาเป็นไปอยู่    นี้เป็นธรรม
เป็นไปในส่วนแห่งความวิเศษ  สัญญาและมนสิการอันสหรคตด้วยความ
เบื่อหน่าย   ประกอบด้วยวิราคะเป็นไปอยู่    นี้เป็นธรรมเป็นไปในส่วน
แห่งความชำแรกกิเลส    สัญญาและมนสิการอันประกอบด้วยอุเบกขาและ
สุขของพระโยคาวจรผู้ได้จตุตถฌานเป็นไปอยู่     นี้เป็นธรรมเป็นไปใน