หากสัตว์ไม่พึงเกิดในนรกทั้งหลายไซร้  เขา
            ก็จะไม่ต้องได้รับกรรม  มีถูกไฟเผาเป็นต้นในชาติ
            นั้น,  สัตว์พึงได้ทุกข์เป็นที่พึ่งในที่ไหนเล่า  พระ-
            มุนีในธรรมวินัยนี้กล่าว  ชาติ  ว่าเป็นทุกข์  ด้วย
            ประการฉะนี้.
                   ทุกข์ในจำพวกเดียรัจฉานมีไม่น้อย  มีการ
            กระหน่ำด้วยแส้  ปฏัก  ท่อนไม้เป็นต้น,  เว้นชาติ
            เสีย  ทุกข์จะพึงมีในสัตว์นั้นได้อย่างไร  แม้เพราะ
            เหตุนั้น  ชาติ  จึงชื่อว่าเป็นทุกข์ในพวกสัตว์นั้น.
                    ทุกข์ในเปรตทั้งหลาย  เกิดเพราะวิหาร
            และมีทุกข์ชนิดต่าง ๆ มีเกิดแต่ลมและแดดเป็น
            ต้น,   เพราะทุกข์ในที่นั้นย่อมมีแก่สัตว์ที่ยังไม่เกิด
            ก็หาไม่  ฉะนั้นพระมุนีจึงตรัส  ชาติ  ว่าเป็นทุกข์.
                    ทุกข์ในหมู่อสูรในโลกันตรนรกมืดตื้อ  เย็น
            จัด,  เพราะความเกิดในนรกนั้นไม่มีทุกข์  ก็มีไม่
            ได้  เพราะฉะนั้นพระมุนีจึงตรัสว่า  ทุกข์ทั้งหลายมี
            เพราะชาติิ.

                       สัตว์เมื่ออยู่ในครรภ์มารดาก็เหมือนอยู่ในคูถ-
             นรก  เมื่ออยู่นานก็ดี    ออกไปภายนอกก็ดี,     สัตว์
             ย่อมถึงทุกข์   เว้นขาดเสียแล้ว  แม้ทุกข์อันร้ายแรง
             ยิงนักก็ไม่มี   เพราะชาตินี้มีจึงเป็นทุกข์  ด้วยประ-
             การฉะนี้.
                        อันที่จริงทุกข์นี้มีอยู่ในโลกนี้ตลอดกาล
             ประโยชน์ อะไรที่จะต้องพูดมากไปในกาลไหน  ๆ
             มิใช่หรือ,   ทุกข์เว้นชาติเสียแล้วก็มีไม่ได้   เพราะ
             พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้แสวงหาคุณยิ่งใหญ่ตรัสถึง
             ชาติ   นี้ว่าเป็นทุกข์ก่อนทุกข์อื่นทั้งหมด  ดังนี้.
            ในบทว่า   ชราปิ  ทุกฺขา -  แม้ชราก็เป็นทุกข์นี้   มีอธิบายดังต่อ
ไปนี้   ชรามี ๒ อย่าง  คือ  ลักษณะของสังขตะและความเป็นขันธ์เก่าอัน
เนื่องในภพเดียวในสันตติที่รู้กันว่ามีฟันหักเป็นต้น. ในที่นี้ ท่านประสงค์
เอาชรานั้น.   ชรานั้นชื่อว่าเป็นทุกข์   เพราะความเป็นสังขารทุกข์   และ
เพราะเป็นที่ตั้งแห่งทุกข์.   ทุกข์ทางกายทางใจเกิดขึ้น   มีหลายปัจจัยอาทิ
ว่าความเป็นหนุ่มสาวเสื่อมไปกำลังถดถอยสติปัญญาเสื่อมโทรม  ถูกคน
อื่นดูแคลน  เพราะอวัยวะน้อยใหญ่ย่อหย่อนและอินทรีย์วิกลวิการ,  ชรา
จึงเป็นที่ตั้งของทุกข์นั้น,  ดังที่ท่านไว้ว่า