| แห่งทุกข์นั้น, ฉะนั้นพระชินเจ้าจึงได้ตรัสถึงความ |
| ไม่ได้สมปรารถนาว่าเป็นทุกข์. |
| ในบทว่า สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา - โดยย่ออุปาทาน- |
| ขันธ์ ๕ เป็นทุกข์ มีอธิบายดังต่อไปนี้ บทว่า สงฺขิตฺเตน ท่านกล่าว |
| หมายถึงเทศนา. เพราะไม่สามารถจะย่อทุกข์ได้ว่า ทุกข์ร้อยมีประมาณ |
| เท่านี้ ทุกข์พันมีประมาณเท่านี้, แต่เทศนาสามารถจะย่อได้. ฉะนั้น |
| พระผู้มีพระภาคเจ้าเมื่อจะทรงย่อเทศนาจึงตรัสอย่างนี้ว่า ชื่อว่า ทุกข์ |
| ไม่มีอะไรอื่น, โดยย่ออุปาทานขันธ์ ๕ เป็นทุกข์. |
| บทว่า ปญฺจ เป็นการกำหนดจำนวน. บทว่า อุปทานกฺ- |
| ขนฺธา ได้แก่ ขันธ์อันเป็นอารมณ์ของอุปาทาน. |
| พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้คงที่ตรัสถึงทุกข์ที่มีชาติ |
| เป็นแดนเกิด ไม่ตรัสถึงทุกข์ทั้งหมด ทุกข์นอก |
| จากนี้ก็ยังมีอยู่. |
| เพราะฉะนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้แสวงหาคุณ |
| อันยิ่งใหญ่ ทรงแสดงที่สุดของทุกข์ ว่า โดย |
| ย่ออุปาทานขันธ์เหล่านี้เป็นทุกข์. |
| เป็นความจริงดังนั้นชาติเป็นต้น เบียดเบียนอุปาทานขันธ์ |
| ด้วยประการต่าง ๆ ดุจไฟกำจัดเชื้อไฟ, ดุจเครื่องประหารกำจัดเป้า, |
| ดุจเหลือบและยุงเป็นต้นกัดโค, ดุจคนตัดหญ้าทำลายดิน, ดุจโจรปล้น |
๔๒๘ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑