การทำให้ถึงสิ้นชีวิต  ดุจการเอาดาบที่คมตัดศีรษะของปัจจามิตรคนที่สาม
พึงทราบว่า   เป็น   กิจของมรณะ.
             อีกอย่างหนึ่ง    ในบทนี้    ชาติทุกข์    พึงเห็นดุจการเข้าไปสู่ที่
มหากันดารอันมีโทษ,    ชราทุกข์   พึงเห็นดุจคนที่ไม่มีข้าวและน้ำในที่
นั้นหมดกำลังลง     มรณทุกข์     พึงเห็นดุจการถึงความเสื่อมและความ
พินาศด้วยสัตว์ร้ายเป็นต้นของคนที่หมดกำลัง    ผู้หมดความพยายามใน
การเปลี่ยนอิริยาบถ.
             พึงทราบวินิจฉัยในโสกนิทเทสดังต่อไปนี้       ชื่อว่า     พฺยสนํ
เพราะอรรถว่าถึงความพินาศ,     อธิบายว่า    ทอดทิ้งประโยชน์และความ
สุขนอนซบเซา.   ความพินาศของญาติทั้งหลาย   ชื่อว่า   าติพฺยสนํ,
ความสิ้นญาติเพราะภัยแต่โจรและโรคเป็นต้น  ชื่อว่า  าติวินาโส.
ด้วยความพินาศแห่งญาตินั้น.
             บทว่า  ผุฏฺ€สฺส - กระทบแล้ว  คือ ท่วมทับ  ครอบงำ,  ได้แก่
ประกอบพร้อม.   แม้ในบทที่เหลือก็มีนัยนี้เหมือนกัน.   แต่ความต่างกัน
มีดังนี้   ความพินาศแห่งสมบัติ     ชื่อว่า  โภคพฺยสนํ.   อธิบายว่า  ความ
สิ้นสมบัติ    ความพินาศแห่งโภคะ   ด้วยราชภัยและโจรภัยเป็นต้น.
             ความพินาศ  คือ  โรคนั้นเอง   ชื่อว่า   โรคพฺยสนํ.   จริงอยู่
โรค  ชื่อว่า   พยสนะ   เพราะอรรถว่า   ยังความไม่มีโรคให้พินาศไป.
             ความพินาศ  แห่งศีล    ชื่อว่า    สีลพฺยสนํ    บทนี้เป็นชื่อของ
ความเป็นผู้ทุศีล.

             ความพินาศ  คือ  ทิฏฐินั้นเองเกิดขึ้นแล้วทำสัมมาทิฏฐิให้พินาศ
ชื่อว่า  ทิฏฺ€พฺยสนํ-ความพินาศแห่งทิฏฐิ.
             อนึ่ง ในบทนี้    สองบทแรกยังไม่สมบูรณ์,๑    ตามบทหลังสมบูรณ์
 แล้ว    ถูกกำจัดด้วยไตรลักษณ์.     อนึ่ง    สามบทแรกเป็นกุศลก็ไม่ใช่
เป็นอกุศลก็ไม่ใช่.   สองบท  คือ  สีลพยสนะ และทิฏฐิพยสนะเป็น
อกุศล
             บทว่า  อญฺตรญฺตคเรน- ความพินาศอื่น ๆ  คือ  เมื่อถูกความ
พินาศอย่างใดอย่างหนึ่งจับต้องก็ดี         เมื่อถูกความพินาศแห่งมิตรและ
อำมาตย์อย่างใดอย่างหนึ่งไม่จับต้องก็ดี.
             บทว่า    สมนฺนาคตสฺส -  ประจวบแล้ว   คือ    ติดตามอยู่เสมอ
ไม่พ้นไปได้.
             บทว่า   อญฺตรญฺตเรน   ทุกฺขธมฺเมน - อันเหตุแห่งทุกข์
อื่น ๆ   คือ   เหตุเกิดทุกข์เพราะความโศกอย่างใดอย่างหนึ่ง.
             บทว่า   โสโก   ได้แก่   ความโศก   ด้วยอำนาจแห่งกิริยาที่โศก.
บทนี้เป็นปฐมาวิภัตติลงในอรรถแห่งสภาวะของความโศก     อันเกิดขึ้น
ด้วยเหตุเหล่านั้น.
             บทว่า    โสจนา - กิริยาที่โศก  ได้แก่   อาการของความโศก.
๑. สองบทแรก  คือ  ญาติพยสนะ  โภคพยสนะเป็นอนิปผันนะ