๕๓๘ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑
| บัณฑิตผู้เห็นแจ้งโดยประการ และโดยนัย |
| อย่างนี้ พึงรู้แจ้งความที่อริยสัจทั้งหลายเป็นสภาคะ |
| คือมีส่วนเสมอกัน และวิสภาคะ คือมีส่วนไม่เสมอ |
| กันด้วยประการฉะนี้. |
| อนึ่ง ในอริยสัจนี้ ทุกข์ทั้งหมด เป็นอย่างเดียวกันโดยความ |
| เป็นไป, เป็น ๒ อย่าง โดยนามและรูป, เป็น ๓ อย่าง โดยประเภท |
| แห่งภพที่เกิด คือ กามภพ รูปภพ และอรูปภพ, เป็น ๔ อย่าง โดย |
| ประเภทของอาหาร ๔, เป็น ๕ อย่าง โดยประเภทของอุปทานขันธ์ ๕ |
| แม้สมุทัย ก็เป็นอย่างเดียวโดยให้วัฏฏะเป็นไป เป็น ๒ อย่าง |
| โดยสัมปยุตและไม่สัมปยุตด้วยทิฏฐิ, เป็น ๓ อย่าง โดยประเภทแห่ง |
| กามตัณหา ภวตัณหา และวิภวตัณหา, เป็น ๔ อย่าง โดยเป็นธรรม |
| อันมรรค ๔ พึงละ, เป็น ๕ อย่าง โดยประเภทการยินดียิ่งในรูปเป็น |
| ต้น, เป็น ๖ อย่าง โดยประเภทแห่งหมู่ตัณหา ๖. |
| แม้นิโรธ ก็เป็นอย่างเดียวกันโดยความเป็นอสังขตธาตุ, แต่ |
| โดยปริยายมี ๒ อย่าง โดยเป็นสอุปาทิเสสะ แลละอนุปาทิเสสะ, เป็น |
| ๓ อย่าง โดยเข้าไปสงบภพทั้ง ๓, เป็น ๔ อย่าง โดยควรบรรลุมรรค |
| ๔, เป็น ๕ อย่าง โดยเข้าไปสงบความยินดียิ่ง ๕, เป็น ๖ อย่าง โดย |
| ประเภทแห่งความสิ้นหมู่ตัณหา ๖. |
| แม้มรรค ก็เป็นอย่างเดียวโดยควรทำให้เกิด, เป็น ๒ อย่าง | ||
| โดยประเภทแห่งสมถะและวิปัสสนา, หรือโดยประเภทแห่งทัศนะและ | ||
| ภาวนา, เป็น ๓ อย่าง โดยประเภทแห่งขันธ์ ๓. จริงอยู่มรรคนี้ | ||
| เพราะเป็นสัปปเทสธรรม จึงสงเคราะห์ด้วยขันธ์ ๓ ( สีลขันธ์ สมาธิ- | ||
| ขันธ์ ปัญญาขันธ์) ที่เป็นนิปปเทสธรรม ดุจเมืองสงเคราะห์รวมเข้า | ||
| ด้วยราชอาณาจักร ฉะนั้น ดังที่ท่านกล่าวว่า | ||
| ดูก่อนอาวุโสวิสาขะ ขันธ์ ๓ ไม่สงเคราะห์ | ||
| เข้าด้วยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นอริยะ. ดูก่อนอาวุโส | ||
| วิสาขะ มรรคมีองค์ ๘ อันเป็นอริยะ สงเคราะห์ | ||
| เข้าด้วยขันธ์ ๓. ดูก่อนอาวุโสวิสาขา ธรรมเหล่านี้ | ||
| คือ สัมมาวาจา สัมมากัมมันโต และสัมมาอาชีโว | ||
| สงเคราะห์เข้าในศีลขันธ์. ธรรมเหล่านี้ คือ สัม- | ||
| มาวายาโม สัมมาสติ และสัมมาสมาธิ สงเคราะห์ | ||
| เข้าในสมาธิขันธ์. ธรรมเหล่านี้ คือ สัมมาทิฏฐิ | ||
| สัมมาสังกัปปะ สงเคราะห์เข้าในปัญญาขัน๑ธ์. มรรค | ||
| ๔ อย่าง สงเคราะห์ด้วยโสดาปัตติมรรคเป็นต้น. | ||
| อีกอย่างหนึ่ง สัจจะทั้งหมดเป็นอย่างเดียวกัน เพราะความเป็น | ||
| สิ่งจริงแท้, หรือ เพราะความเป็นสิ่งควรรู้ยิ่ง. เป็น ๒ อย่าง โดย | ||
| เป็นโลกิยะและโลกุตระ หรือโดยเป็นสังขตะและอสังขตะ. เป็น ๓ | ||
| ๑. ม. มุ ๑๒/๕๐๘. | ||