๕๕๒ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑
| เอเต สํวรวินยา สมฺพุทฺเธน ปกาสิตา |
| เปยฺยาลมุเขน นิทฺทิทิฏฺา สิกฺขา วินยสํวเร. |
| พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงประกาศสังวร- |
| วินัยเหล่านี้ไว้ เก้าพันแปดร้อยโกฏิและห้าล้าน |
| สามสิบหกโกฏิ กับอื่น ๆ อีก ทรงชี้แจงสิกขา |
| ในสังวรวินัยด้วยหัวข้อไปยาล. |
| ชื่อว่า อปริยนฺตานิ - ไม่มีที่สุด เพราะสิกขาบทเหล่านั้นไม่มี |
| ที่สุด ด้วยการสมาทานสิกขาบทแม้มีที่สุดไม่มีเหลือด้วยการคำนวณ |
| อย่างนี้ ด้วยความมีที่สุดที่ยังไม่เห็นเพราะเหตุลาภ ยศ ญาติ อวัยวะ |
| และชีวิต และด้วยความไม่มีกำหนดศีลที่ควรรักษาต่อไปข้างหน้า, ชื่อว่า |
| อปริยนฺตสิกฺขาปทา - สิกขาบทไม่มีที่สุด เพราะอนุปสัมบันมีสิกขาบท |
| ไม่มีที่สุด แห่งอนุปสัมบันผู้มีสิกขาบทไม่มีที่สุดเหล่านั้น อีกอย่างหนึ่ง |
| อธิบายว่า วุทฺธปริยนฺตสิกฺขาปทานํ - แห่งอนุปสัมบันผู้มีสิกขาบทมี |
| ที่สุดเจริญแล้ว. |
| พึงทราบวินิจฉัยในบทมีอาทิว่า ปุถุชฺชนกลฺยาณกานํ ดังต่อ |
| ไปนี้ ท่านกล่าวว่า |
| ปุถนํ ชนนาทีหิ การเณหิ ปุถุชฺชโน |
| ปุถุชฺชนนฺโตคธตฺตา ปุถุวายํ ชโนอิติ. |
| ชื่อว่า ปุถุชน ด้วยเหตุมีกิเลสหนาเกิดขึ้น |
| เป็นต้น, เพราะกิเลสหนาหยั่งลงภายในของปุถุชน |
| ฉะนั้น ชนนี้จึงเป็นผู้มีกิเลสหนา. |
| แม้ในการก้าวลงสู่ฌานอันเป็นลักษณะของปุถุชนดังกล่าวแล้ว ท่านก็ |
| กล่าวว่า |
| ทุเว ปุถุชฺชน วุตฺตา พทฺเธนฺทิจฺจพนฺธุนา |
| อนฺโธ ปุถุชฺชโน เอโก กลฺยาเณโก ปุถุชฺชโน. |
| พระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์พระอาทิตย์ |
| ตรัสถึงปุถุชนไว้ ๒ ประเภท คือ อันธปุถุชน - ปุถุ- |
| ชนคนโง่เขลา และกัลยาณปุถุชน - ปุถุชนคนดี. |
| ในปุถุชนสองประเภทดังกล่าวแล้ว ท่านอธิบายไว้ว่า ศีลของ |
| กัลยาณปุถุชน ผู้เป็นปุถุขนมีกัลยาณธรรมตั้งอยู่ในความเป็นกัลยาณ |
| ปุถุชน ล่วงเลยความเป็นอันธปุถุชนด้วยการประพฤติกัลยาณรรรม |
| อีกอย่างหนึ่ง ผู้มีกัลยาณธรรมในหมู่ปุถุชน ชื่อว่า ปุถุชฺชนกลฺยาณ |
| กานํ. |
| กุสล ศัพท์ในบทนี้ว่า กุสลธมฺเม ยุตฺตานํ ย่อมปรากฏใน |
| ความไม่มีโรค ความไม่มีโทษ ความฉลาด และผลของความสุข. กุสล |
| ศัพท์ ปรากฏในความไม่มีโรค ในบทมีอาทิว่า กจฺจิ นุ โภโคภุสลํ, |