๕๗๔ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑
| โลก ตถาคตตรัสรู้แล้ว, ตถาคตทำให้เกิดปฏิปทา | ||
| ให้ถึงความดับโลกแล้ว. | ||
| ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปที่เห็นด้วยจักษุ ฯลฯ | ||
| ธรรมที่รู้ด้วยใจ ของโลกพร้อมด้วยเทวโลกทั้งหมด | ||
| นั้น ตถาคตตรัสรู้แล้ว. เพราะฉะนั้น บัณฑิตจึง | ||
| ขนานนามว่า ตถาคต.๑ | ||
| พึงทราบความของคำนั้นแม้อย่างนี้. | ||
| อนึ่ง บทนี้ก็เป็นเพียงมุขในการแสดงความเป็นตถาคตของพระ- | ||
| ตถาคตนั่นเอง. อนึ่ง พระตถาคตท่านนั้น พึงพรรณนาความเป็นตถาคต | ||
| ของพระตถาคตได้โดยอาการทั้งปวง. ก็เพราะพระพุทธเจ้าทั้งปวงเป็น | ||
| ผู้เหมาะสมแม้ด้วยคุณของพระตถาคต, ฉะนั้นพระสารีบุตร จึงกล่าวว่า | ||
| ตถาคตานํ ด้วยสามารถของพระพุทธเจ้าทั้งหมด. | ||
| บทว่า อรหนฺตานํ ความว่า พระตถาคตเป็น พระอรหันต์ | ||
| เพราะทรงไกลจากกิเลสทั้งหลาย, เพราะขจัดข้าศึกและซี่ล้อแห่งจัก | ||
| ทั้งหลาย. เพราะเป็นผู้ควรแก่ปัจจัยเป็นต้น, เพราะไม่มีความลับใน | ||
| การทำบาป. จริงอยู่ พระตถาคตนั้นเป็นผู้ไกล คือตั้งอยู่ไกลแสนไกล | ||
| ๑. องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๒๓. | ||
| จากกิเลสทั้งปวง พระนามว่า อรหํ เพราะทรงละกิเลส พร้อมด้วย |
| วาสนาด้วยมรรค บัณฑิตกล่าวคำว่า อรหํ ไว้ ๕ นัย นัยที่ ๑ ว่า |
| โส ตโต อารกา นาม ยสฺส เยนาสมงฺคิตา |
| อสมงฺคี จ โทเสหิ นาโถ เตนารหํ มโต. |
| พระตถาคตเจ้าผู้เป็นนาถะ ไม่ถูกกิเลส |
| กลุ้มรุม และไม่ประกอบด้วยโทษ คือ วาสนาทั้ง- |
| หลาย ชื่อว่าทรงไกลจากกิเลส และโทษเหล่านั้น |
| เพราะเหตุนั้น บัณฑิตจึงกล่าวว่า อรหํ เป็นพระ- |
| อรหันต์. |
| อนึ่ง พระตถาคตเจ้าทรงกำจัดข้าศึก คือกิเลสเหล่านั้น ด้วย |
| มรรค เพราะเหตุนั้น บัณฑิตจึงขนานพระนามว่า อรหํ เพราะทรง |
| กำจัดข้าศึก คือกิเลสทั้งหลายบ้าง. |
| ยสฺม ราคาทิสงฺขาตา สพฺเพปิ อรโย หตา |
| ปญฺญาสตฺเถน นาเถน ตสฺมาปิ อรหํ มโต. |
| เพราะพระนาถะ ทรงกำจัดข้าศึก คือ กิเลส |
| มรรคเป็นต้น แม้ทั้งหมดด้วยศัสตรา คือ ปัญญา |
| เพราะฉะนั้น บัณฑิตจึงทราบว่า อรหํ เป็นพระ- |
| อรหันต์. |