| ภยตูปฏฺาเน ปญฺา อาทีนเว าณํ - ปัญญาในความปรากฏเป็น |
| ของน่ากลัวว่า ความเกิดเป็นทุกข์ เป็นอาทีนวญาณ. |
| แม้เมื่อเป็นอย่างนั้น พึงทราบความต่างกันในบทนี้ ด้วยสามารถ |
| ความเป็นไป โดยความต่างกัน โดยอาการอย่างนี้ คือ โดยอาการ |
| น่ากลัว โดยอาการเป็นทุกข์ โดยอาการมีอามิส โดยอาการเป็น |
| สังขาร. |
| ท่านไม่ได้เพ่งถึงลิงค์ มีอุปปาทะเป็นต้นว่า อุปฺปาโท ภยํ, |
| ทุกฺขํ, สามิสํ, สงฺขารา จ - ความเกิดเป็นภัย, เป็นทุกข์, เป็นอามิส, |
| และเป็นสังขาร แล้วจึงกล่าวเพ่งถึงลิงค์ของตนดุจในบทมีอาทิว่า เนตํ |
| โข สรณํ เขมํ, เนตํ สรณมุตฺตม๑ - นี้แลไม่ใช่ที่พึ่งอันเกษม, นี้ไม่ใช่ |
| ที่พึ่งอันอุดม. |
| อนึ่ง บทว่า สงฺขารา ท่านมิได้เพ่งความเป็นอย่างเดียว จึง |
| ทำเป็นพหุวจนะดุจในประโยคมีอาทิว่า อปฺปจฺจยา ธมฺมา, อสงฺขตา |
| ธมฺมา๒ - ธรรมทั้งหลายที่ไม่มีปัจจัย, ธรรมทั้งหลายที่เป็นอสังขตะ. |
| หรือว่าเพราะ อุปฺปาโท เป็นต้นเป็นเอกเทศของสังขาร พึงทราบว่า |
| ท่านทำเป็นพหุวจนะแม้ในเอกเทศของสังขารเป็นอันมาก ดุจในบทมี |
| อาทิว่า อุตฺตเร ปญฺจาลา, ทกฺขิเณ ปญฺจาลา - ชาวปัญจาลนคร |
| ในทิศอุดร, ชาวปัญจาลนครในทิศทักษิณ. |
|
๗๑๐ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑