๗๓ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑
| นระผู้ใคร่จะดูพระจันทร์ ในเวลาที่พระ- |
| จันทร์ถูกเมฆหมอกบดบังไว้ ครั้นเมื่อเมฆหมอก |
| ถูกพายุพัดไปตามลำดับ จากหนาทึบเป็นบางและ |
| บางเข้าก็เห็นพระจันทร์ได้ฉันใด, โคตรภูญาณที่ |
| กำลังเพ่งอมตนิพพานอยู่ เมื่อโมหะที่ปกปิดสัจจะ |
| ไว้ถูกทำลายให้พินาศไปด้วยอนุโลมญาณตามลำดับ |
| ก็ฉันนั้นเหมือนกัน อนุโลมญาณก็มิได้เห็นอมต- |
| นิพพาน เหมือนลมเหล่านั้นก็มิได้เห็นพระจันทร์ |
| โคตรภูญาณก็บรรเทาความมืดไม่ได้ เหมือนบุรุษ |
| ก็บรรเทาเมฆหมอกไม่ได้ฉะนั้น. แต่มรรคญาณนี้ |
| เป็นไปในพระนิพพาน มิได้ละสัญญาอันโคตรภู- |
| ญาณให้แล้ว จึงทำลายกองกิเลสมีกองโลภะเป็น |
| ต้นได้ เหมือนจักรยนต์ที่ใช้เป็นเป้ากำลังหมุนอยู่ |
| นายขมังธนูยืนจ้องจะยิงอยู่แล้ว พอสัญญาอันคน |
| อื่นให้แล้ว ก็ยิ่งลูกศรไปทะลุแผ่นเป้าได้ตั้ง ๑๐๐ |
| ฉะนั้น. มรรคญาณนั้นนั่นแลทำทะเลหลวงคือสัง- |
| สารทุกข์ให้เหือดแห้งไป ปิดประตูทุคติเสียได้ |
| ทำคนที่มีหนี้คือกิเลสให้เป็นเสฏฐบุคคลผู้สมบูรณ์ |
| ด้วยอริยทรัพย์ ละมิจฉามรรคเสียได้. ทำเวรและ | |
| ภัยทั้งหลายให้สงบ, ทำตนให้เป็นลูกผู้เกิดแต่อก | |
| แห่งพระพุทะเจ้าผู้เป็นนาถะของโลก, ญาณนี้ย่อม | |
| ให้ซึ่งอานิสงส์อื่น อีกหลายร้อยอย่าง. | |
| ในคำว่า ปโยคปฺปฏิปฺปสฺสทฺธิปญฺา ผเล าณํ แปลว่า | |
| ปัญญาในการระงับปโยคะเป็นผลญาณ นี้ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ | |
| บทว่า ปโยโค แปลว่า การประกอบอย่างแรงกล้า, คือความ | |
| พยายามที่ออกจากและขันธ์ทั้ง ๒ ได้ด้วยมรรคภาวนาโดยทำให้แจ้ง | |
| ซึ่งผล. ความสงบปโยคะคือความพยามนั้น คือการถึงที่สุดแห่งโยคะ | |
| ชื่อว่า ปโยคปฏิปัสสัทธิ. ปโยคปฏิปัสสัทธินั้นอย่างไร ? คือการสิ้นสุด | |
| แห่งกิจในมรรคทั้ง ๔. | |
| ปัญญาในผลเป็นไปแล้ว เพราะปโยคปฏิปัสสัทธินั้นเป็นเหตุ | |
| ชื่อว่า ปโยคปฏิปัสสัทธิปัญญา. ปัญญานี้เป็นผลเพราะอรรถว่า ย่อม | |
| ผลิตผล คือย่อมให้เกิดวิบาก, ในผลนั้น ญาณอันสัมปยุตกับด้วยผล- | |
| จิตนั้น (ชื่อว่า ผเล าณํ) ก็ต่อจากมรรคญาณหนึ่ง ๆ ผลจิตอัน |