๗๓๐ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑
| ในบทเหล่านั้น บทว่า ปุพฺเพ จ อภิสงฺขาโร - การปรุงแต่ง | ||
| ในกาลก่อน คือ กำหนดกาลก่อนจากเข้าสมาบัติ การตั้งอยู่ของสมาบัติ | ||
| นั้น ย่อมมีได้ ตราบเท่าที่กาลนั้นยังไม่มาถึง เพราะกำหนดไว้ว่า | ||
| เราจักออกในเวลาโน้น ดังนี้. ที่ตั้งของสมาบัติ ย่อมมีได้อย่างนี้. | ||
| สมาบัตินั้นออกด้วยอาการ ๒ เพราะบาลีว่า | ||
| ดูก่อนอาวุโส ปัจจัย ๒ อย่างแล คือ การ | ||
| ใส่ใจถึงนิมิตทั้งปวง ด้วยการออกจากเจโตวิมุตติ | ||
| อันไม่มีนิมิต ๑ การไม่ใส่ใจธาตุอันหานิมิตมิได้ ๑๑. | ||
| ในบทเหล่านั้น บทว่า สพฺพนิมิตฺตานํ ได้แก่ รูปนิมิต | ||
| เวทนานิมิต สัญญานิมิต สังขารนิมิต และวิญญาณนิมิต. อนึ่ง แม้ | ||
| จะไม่ใส่ใจนิมิตทั้งหมดเหล่านั้น โดยเป็นอันเดียวก็จริง ถึงดังนั้นท่าน | ||
| ก็กล่าวบทว่า สพฺพนิมิตฺตานํ นี้ ด้วยสามารถสงเคราะห์เข้าด้วยกัน | ||
| ทั้งหมด. เพราะฉะนั้น. เมื่อพระโยคาวจรใส่ใจถึงอารมณ์อันมีแก่ภวังค์ | ||
| ก็เป็นอันออกจากผลสมาบัติ. เพราะเหตุนั้น พึงทราบการออกแห่ง | ||
| สมาบัตินั้นอย่างนี้. | ||
| อะไรเป็นลำดับของผล, และ ผลเป็นลำดับของอะไร ? แก้ว่า | ||
| ผลนั่นแล หรือภวังค์ เป็นลำดับของผล. แต่ผลมีอยู่ในลำดับมรรค, | ||
| มรรคมีอยู่ในลำดับผล, ผลมีอยู่ในลำดับโคตรภู คือ อนุโลมญาณ | ||
| ๑. ม. มู. ๑๒/๕๐๓. | ||
| ผลมีอยู่ในลำดับของเนวสัญญานาสัญญายตนะ. ผลมีอยู่ในลำดับของ | ||
| มรรค ในวิถีแห่งมรรคนั้น, ผลหลัง ๆ มีอยู่ในลำดับของผลก่อน ๆ. | ||
| ผลก่อนๆ ในผลสมาบัติมีอยู่ในลำดับโคตรภู คือ อนุโลมญาณ. | ||
| อนึ่ง ในบทว่า โคตรภู นี้ พึงทราบว่าเป็นอนุโลมญาณ- | ||
| ดังที่ท่านกล่าวไว้ในปัฏฐานว่า อนุโลมญาณ ของพระอรหันต์ เป็น | ||
| ปัจจัยแก่ผลสมาบัติ ด้วยอำนาจอนันตรปัจจัย๑. อนุโลมญาณ | ||
| ของพระเสกขะเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติ ด้วยอำนาจอนันตร- | ||
| ปัจจัย๒. การออกจากนิโรธย่อมมีด้วยผลใด ผลนั้นย่อมมีในลำดับของ | ||
| เนวสัญญานาสัญญายตนะ. ในบทนั้น ผลทั้งหมดที่เหลือเว้นผลอัน | ||
| เกิดขึ้นในมรรควิถี ชื่อว่า เป็นไปแล้วด้วยสามารถแห่งผลสมาบัติ. | ||
| ผลนี้เป็นไปแล้วด้วยการเกิดขึ้นในมรรควิถีก็ดี ในผลสมาบัติก็ดี ด้วย | ||
| ประการฉะนี้. ท่านกล่าวเป็นคาถาไว้ว่า | ||
| ปฏิปฺปสฺสทฺธทรถํ อมตารมฺมณํ สุภํ | ||
| วนฺตโลกามิสํ สนฺตํ สามญฺผลมุตฺตมํ. | ||
| สามัญผลสูงสุดระงับความกระวนกระวาย | ||
| มีอมตะเป็นอารมณ์งาม คายโลกามิสสงบ ดังนี้. | ||
| นี้ เป็นผลสมาปัตติกถาในนิทเทสนี้. | ||
| ๑. อภิ. ปฏฺาน. ๔๐/๕๐๙. | ||
| ๒. อภิ. ปฏฺาน. ๔๐/๕๑๓. | ||