๗๓๒ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑
| บทว่า ตทชฺฌุเปฺขิตฺวา - วางเฉยสังขารุเบกขานั้น ได้แก่ |
| วางเฉยสังขารุเบกขานั้น ด้วยวิปัสสนาญาณเช่นนั้นอย่างหนึ่ง. ในบท |
| มีอาทิว่า สุญฺตวิหาเรน วา - ด้วยสุญญฺตวิหารสมาบัติ มีความดังต่อ |
| ไปนี้ การอยู่ด้วยวิปัสสนา ๓ ของพระอรหันต์ผู้ประสงค์จะอยู่ด้วย |
| วิปัสสนาวิหารเว้นผลสมาบัติ เห็นความยึดมั่นตนโดยความน่ากลัว จึง |
| น้อมไปใน สุญญตวิหาร เห็นความเสื่อมในสังขารุเบกขา ชื่อว่า |
| สุญญตวิหาร. |
| การอยู่ด้วยวิปัสสนา ๓ ของท่านผู้เห็นสังขารนิมิต โดยความ |
| น่ากลัวแล้วน้อมไปใน อนิมิตตวิหาร เห็นความเสื่อมในสังขารุเบกขา |
| ชื่อว่า อนิมิตตวิหาร. การอยู่ด้วยวิปัสสนา ๓ ของท่านผู้เห็นความ |
| ตั้งมั่นในตัณหา โดยความน่ากลัวแล้วน้อมไปใน อัปปณิหิตวิหาร เห็น |
| ความเสื่อมในสังขารุเบกขา ชื่อว่า อัปปณิหิตวิหาร. ดังที่ท่านกล่าวไว้ |
| ข้างหน้าว่า |
| พระโยคาวจร เมื่อเห็นความยึดมั่นสังขาร |
| นิมิต โดยความน่ากลัวถูกต้องแล้ว ๆ ย่อมเห็น |
| ความเสื่อม เพราะมีจิตน้อมไปในสุญญตนิพพาน |
| ชื่อว่า สุญญตวิหาร. เมื่อเห็นนิมิต โดยความ |
| น่ากลัวถูกต้องแล้ว ๆ ย่อมเห็นความเสื่อม เพราะ |
| มีจิตน้อมไปในอนิมิตตนิพพาน ชื่อว่า อนิมิตต- |
| วิหาร. เมื่อเห็นปณิธิ โดยความน่ากลัว ย่อม | ||
| เห็นความเสื่อมถูกต้องแล้ว ๆ ย่อมเห็นความเสื่อม | ||
| เพราะมีจิตน้อมไปในอัปปณิหิตนิพพาน ชื่อว่า | ||
| อัปปณิหิตวิหาร๑. | ||
| จิตของพระอรหันต์นั่นแล ย่อมเป็นไปในอำนาจโดยอาการทั้งปวง โดย | ||
| ความมีฉฬังคุเบกขา และโดยมีวิหารธรรมมีความสำคัญในสิ่งปฏิกูลว่า | ||
| ไม่เป็นปฏิกูลเป็นต้น, จากนั้นท่านอธิบายว่า วิปัสสนาวิหารย่อมสำเร็จ | ||
| แก่พระอรหันต์เท่านั้น.ในบทนี้ว่า วีตราโค สงฺขารุเปกฺขํ วิปสฺสติ - | ||
| ผู้ปราศจากราคะย่อมเห็นแจ้งสังขารุเบกขา มีความว่า วิปัสสนายังไม่ | ||
| ถึงภัย ๓ อย่าง และอธิมุตติ ๓ อย่าง พึงทราบว่า เป็นวิปัสสนาสิ้น | ||
| เชิง. เมื่อเป็นอย่างนั้นย่อมมีความวิเศษทั้งก่อนและหลัง. | ||
| บัดนี้ พระสารีบุตรประสงค์จะแสดงประเภทของความเป็นอัน | ||
| เดียวกันและความต่างกันแห่งสังขารุเบกขา ด้วยสามารถบุคคล ๒ - ๓ | ||
| ประเภท จึงกล่าวบทมีอาทิว่า กถํ ปุถุชฺชนสฺส จ เสกฺขสฺส. | ||
| ในบทเหล่านั้น บทว่า จิตฺตสฺส อภินีหาโร เอกตฺตํ โหติ - | ||
| ความน้อมไปแห่งจิตเป็นอย่างเดียวกัน คือ เป็นอันเดียวกัน. พึงทราบ | ||
| ว่า เป็น ภาววจนะ ลงใน สกัตถะ. ท่านกล่าวว่า อิทปฺปจฺจยตา | ||
| ก็เหมือน อิทปฺปจฺจยา. เอกตฺตํ ก็คือ เอโก นั่นเอง. | ||
| ๑. ขุ. ปะ. ๓๑/๒๐๒. | ||