ความเกิดขึ้น  ออกจากความเป็นไปแล้ว   แล่นไปสู่นิพพานอันไม่มีความ
เป็นไป   ออกจากสังขารนิมิตภายนอกแล้ว    แล่นไปสู่นิพพานอันเป็นที่
ดับ  ชื่อว่าโคตรภู    เพราะอรรถว่า   หลีกออกจากความเกิดขึ้น     หลีก
ออกจากความเป็นไป  ฯลฯ  หลีกออกจากสังขารนิมิตภายนอก    ชื่อว่า
โคตรภู    เพราะอรรถว่า  แล่นไปสู่นิพพานอันไม่มีความเกิดขึ้น  แล่น
ไปสู่นิพพานอันไม่มีความเป็นไป  ฯลฯ  แล่นไปสู่นิพพานอันเป็นที่ดับ
ชื่อว่าโคตรภู   เพราะอรรถว่า   หลีกออกจากความเกิดขึ้นแล้ว   แล่นไป
สู่นิพพานอันไม่มีความเกิดขึ้น    ออกจากความเป็นไปแล้ว    แล่นไปสู่
นิพพานอันไม่มีความเป็นไป  ฯลฯ   หลีกออกจากสังขารนิมิตภายนอก
แล้ว  แล่นไปสู่นิพพานอันเป็นที่ดับ.
           [๑๓๘]  โคตรภูธรรมเท่าไร   ย่อมเกิดขึ้นด้วยอำนาจแห่งสมถะ
โคตรภูธรรมเท่าไร     ย่อมเกิดขึ้นด้วยอำนาจแห่งจะวิปัสสนา ?     โคตรภู
ธรรม ๘ ย่อมเกิดขึ้นด้วยอำนาจแห่งสมถะ   โคตรภูธรรม ๑๐ ย่อมเกิด
ขึ้นด้วยอำนาจแห่งวิปัสสนา.
          [๑๓๙]  โคตรภูธรรม   ๘  เป็นไฉน     ย่อมเกิดขึ้นด้วยอำนาจ
แห่งสมถะ ?
         ชื่อว่าโคตรภู  เพราะอรรถว่า ครอบงำนิวรณ์เพื่อได้ปฐมฌาน  ๑
ครอบงำวิตกและวิจารเพื่อได้ทุติยฌาน ๑  ครอบงำปีติเพื่อได้ตติยฌาน ๑
ครอบงำสุขและทุกข์เพื่อได้จตุตถฌาน   ๑ ครอบงำรูปสัญญา   ปฏิฆสัญญา

นานัตตสัญญาเพื่อได้อากาสานัญจายตนสมาบัติ  ๑  ครอบงำอากาสานัญ-
จายตนสัญญาเพื่อได้วิญญาณัญจายตนสมาบัติ    ครอบงำวิญญานัญ-
จายตนสัญญาเพื่อได้อากิญจัญญายตนสมาบัติ  ๑   ครอบงำอากิญจัญญา-
ยตนสัญญาเพื่อได้เนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติ  ๑  โคตรภูตธรรม ๘  นี้
ย่อมเกิดขึ้นด้วยอำนาจแห่งสมถะ.

           [๑๔๐]  โคตรภูตธรรม   ๑๐  เป็นไฉน    ย่อมเกิดขึ้นด้วยอำนาจ
แห่งวิปัสสนา  ?

           ชื่อว่าโคตรภู   เพราะอรรถว่า   ครอบงำความเกิดขึ้น  ความเป็น
ไป  นิมิตกรรมเครื่องประมวลมา   ปฏิสนธิ     คติ   ความบังเกิด   อุบัติ
ชาติ    ชรา   พยาธิ  มรณะ  ความเศร้าโศก  ความร่ำไร  ความคับแค้นใจ
สังขารนิมิตภายนอกเพื่อได้โสดาปัตติมรรค  ๑     ครอบงำความเกิดขึ้น
ความเป็นไป     นิมิต   กรรมเครื่องประมวลมา   ปฏิสนธิ  เพื่อโสดาปัตติ-
ผลสมาบัติ  ๑  ฯลฯ  เพื่อได้สกทาคามรรค  ๑  เพื่อสกทาคามิผลสมาบัติ
๑   เพื่อได้อนาคามิมรรค ๑   เพื่ออนาคามิผลสมาบัติ  ๑     ครอบงำความ
เกิดขึ้น   ความเป็นไป  นิมิต    กรรมเครื่องประมวลมา   ปฏิสนธิ  คติ
ความบังเกิด   อุบัติ   ชาติ  ชรา  พยาธิ  มรณะ   ความเศร้าโศก  ความ
ร่ำไร    ความคับแค้นใจ    สังขารนิมิตภายนอก   เพื่อได้อรหัตมรรค ๑
ครอบงำความเกิดขึ้น    ความเป็นไป    นิมิต    กรรมเครื่องประมวลมา