๗๕๔ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑
| [๑๔๖]ในขณะแห่งอรหัตมรรค ญาณชื่อว่าสัมมาทิฏฐิ เพราะ |
| อรรถว่าเห็น ฯลฯ ชื่อว่าสัมมาสมาธิ เพราะอรรถว่าไม่ไม่ซ่าน ย่อม |
| ออกจากรูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ อวิชชา มานานุสัย |
| ภวราคานุสัย อวิชชานุสัย ย่อมออกจากเหล่ากิเลสที่เป็นไปตามมิจฉา- |
| สมาธินั้น จากขันธ์ทั้งหลายและจากสรรพนิมิตภายนอก เพราะเหตุนั้น |
| ท่านจึงกล่าวว่า ปัญญาในการออกไปและหลีกไปจากกิเลส ขันธ์และ |
| สังขารนิมิตภายนอกทั้งสอง เป็นมรรคญาณ. |
| [๑๔๗] อริยมรรคสมังคีบุคคล ย่อมเผาสังกิเลส |
| ที่ยังไม่เกิด ด้วยโลกุตรฌานที่เกิดแล้ว เพราะ |
| เหตุนั้น ท่านจึงกล่าวโลกุตรฌานว่าเป็นฌาน |
| บุคคลนั้นย่อมไม่หวั่นไหว เพราะทิฏฐิต่าง ๆ |
| เพราะความเป็นผู้ฉลาดในฌานและวิโมกข์ ถ้า |
| พระโยคาวจรตั้งใจมั่นดีแล้ว ย่อมเห็นแจ้ง |
| ฉันใด ถ้าเมื่อเห็นแจ้งก็พึงตั้งใจไว้ให้มั่นคงดี |
| ฉันนั้น สมถะแลวิปัสสนาได้มีแล้วในขณะ |
| นั้น ย่อมเป็นคู่ที่มีส่วนเสมอกันเป็นไปอยู่ |
| ความเห็นว่าสังขารทั้งหลายเป็นทุกข์ นิโรธ |
| เป็นสุข ชื่อว่าปัญญาที่ออกจากธรรมทั้งสอง |
| ย่อมถูกต้องอมตบท พระโยคาวจรผู้ฉลาดใน |
| ความเป็นต่างกัน และความเป็นอันเดียวกัน | |
| แห่งวิโมกข์เหล่านั้น ย่อมรู้วิโมกขจริยา ย่อม | |
| ไม่หวั่นไหวเพราะทิฏฐิต่าง ๆ เพราะความเป็น | |
| ผู้ฉลาดในญาณทั้งสอง ฉะนี้แล. | |
| ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ๆ ชื่อว่าปัญญา เพราะ | |
| อรรถว่ารู้ชัด เพราะเหตุนั้นท่านจึงกล่าวว่า ปัญญาในการออกไปและ | |
| หลีกไปจากกิเลส ขันธ์และสังขารนิมิตภายนอกทั้งสอง เป็นมรรคญาณ. | |
| ๑๔๓] พึงทราบวินิจฉัยในมรรคญาณนิทเทส ดังต่อไปนี้ | |
| บทว่า มิจฺฉาทิฏฺิยา วุฏฺาติ - ออกจากมิจฉาทิฏฐิ คือ ออกจาก | |
| มิจฉาทิฏฐิ ๖๒ ด้วยสมุจเฉทโดยการละทิฏฐานุสัย คือ ทิฏฐิที่นอนเนื่อง | |
| อยู่ในสันดาน. | |
| บทว่า ตทนุวตฺตกกิเลเสหิ - จากกิเลสที่เป็นไปตามมิจฉา- | |
| ทิฏฐินั้น ได้แก่ จากกิเลสหลาย ๆ อย่างที่เป็นไปตามมิจฉาทิฏฐิอันเกิด | |
| ขึ้น ด้วยสามารถการประกอบกับมิจฉาทิฏฐิ และด้วยอุปนิสัยคือการ | |
| นอนเนื่องในมิจฉาทิฏฐิ. ด้วยเหตุนั้นท่านจึงกล่าวถึงการละกิเลสอันตั้ง | |
| อยู่ในที่เดียวกันกับมิจฉาทิฏฐินั้น. จริงอยู่ การตั้งอยู่ในที่เดียวกันมี ๒ |