๗๘๘ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑
| [๑๖๓] ปัญญาในการกำหนดธรรมเป็นภายนอก เป็นโคจร- |
| นานัตตญาณอย่างไร พระโยคาวจรย่อมกำหนดธรรมทั้งหลายเป็นภาย |
| นอกอย่างไร ? |
| พระโยคาวจรย่อมกำหนดรูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ |
| ธรรมารมณ์เป็นภายนอก. |
| พระโยคาวจรย่อมกำหนดรูปเป็นภายนอกอย่างไร ? |
| ย่อมกำหนดว่า รูปเกิดเพราะอวิชชา เกิดเพราะตัณหา เกิด |
| เพราะกรรม เกิดเพราะอาหาร อาศัยมหาภูตรูป ๔ เกิดแล้ว เข้ามา |
| ประชุมแล้ว รูปไม่มีแล้วมี มีแล้วจักไม่มี ย่อมกำหนดรูป โดยความ |
| เป็นของมีที่สุด กำหนดว่ารูปไม่ยั่งยืน ไม่เที่ยง มีความแปรปรวนไป |
| เป็นธรรมดา รูปไม่เที่ยง อันปัจจัยปรุงแต่ง อาศัยปัจจัยเกิดขึ้น มี |
| ความสิ้นไปเป็นธรรมดา เสื่อมไปเป็นธรรมดา คลายไปเป็นธรรมดา |
| ดับไปเป็นธรรมดาย่อมกำหนดรูปโดยความเป็นของไม่เที่ยง ไม่กำหนด |
| โดยความเป็นของเที่ยง กำหนดโดยความเป็นทุกข์ ไม่กำหนดโดยความ |
| เป็นสุข กำหนดโดยความเป็นอนัตตา ไม่กำหนดโดยความเป็นอนัตตา |
| ย่อมเบื่อหน่าย ไม่ยินดี ย่อมคลายกำหนัด ไม่กำหนัด ย่อมยังราคะ |
| ให้ดับ ไม่ให้เกิด ย่อมสละคืน ไม่ยึดถือ เมื่อกำหนดโดยความเป็น |
| ของไม่เที่ยง ย่อมละความสำคัญว่าเป็นของเที่ยงได้ เมื่อกำหนดโดย |
| ความเป็นอนัตตา ย่อมละความสำคัญว่าเป็นตัวตนได้ เมื่อเบือหน่าย |
| ย่อมละความยินดีได้ เมือคลายกำหนัด ย่อมละราคะได้ เมื่อยังราคะ |
| ให้ดับ ย่อมละเหตุให้เกิดได้ เมื่อสละคืน ย่อมละความยึดถือได้ |
| พระโยคาวจรย่อมกำหนดรูปเป็นภายนอกอย่างนี้. |
| [๑๖๔] พระโยคาวจรย่อมกำหนดเสียงเป็นภายนอกอย่างไร ? |
| ย่อมกำหนดว่า เสียงเกิดเพราะอวิชชา ฯลฯ พระโยคาวจร |
| ย่อมกำหนดเนียงเป็นภายนอกอย่างนี้, |
| พระโยคาวจรย่อมกำหนดเป็นภายนอกอย่างไร ? |
| ย่อมกำหนดว่า รสเกิดเพราะอวิชชา ฯลฯ พระโยคาวจร |
| ย่อมกำหนดรสเป็นภายนอกอย่างนี้. |
| พระโยคาวจรย่อมกำหนดโผฏฐัพพะเป็นภายนอกอย่างไร ? |
| ย่อมกำหนดว่า โผฏฐัพพะเกิดเพราะอวิชชา เกิดเพราะตัณหา |
| ย่อมกำหนดโผฏฐัพพะเป็นภายนอกอย่างนี้. |
| พระโยคาวจรย่อมกำหนดธรรมารมณ์เป็นภายนอกอย่างไร ? |
| ย่อมกำหนด ธรรมมารมณ์เกิดเพราะตัณหา |
| เกิดเพราะกรรม เกิดเพราะอาหาร เกิดแล้ว เข้าประชุมพร้อมแล้วว่า |
| ธรรมารมณ์ไม่มีแล้วมี มีแล้วจักไม่มี ย่อมกำหนดธรรมารมณ์โดยความ |