ประกอบด้วยอุทธัจจะ  ประพฤติประกอบด้วยวิจิกิจฉา  ประพฤติประกอบ
ด้วยอนุสัย  ประพฤติไม่ประกอบด้วยกุศลกรรม   ประพฤติประกอบด้วย
อกุศลกรรม   ประพฤติประกอบด้วยกรรมมีโทษ   ประพฤติไม่ประกอบ
ด้วยกรรมไม่มีโทษ   ประพฤติประกอบด้วยกรรมดำ ประพฤติไม่ประกอบ
ด้วยกรรมขาว   ประพฤติไม่ประกอบด้วยกรรมมีสุขเป็นกำไร   ประพฤติ
ประกอบด้วยกรรมมีทุกข์เป็นกำไร  ประพฤติไม่ประกอบด้วยกรรมมีสุข
เป็นวิบาก    ประพฤติประกอบด้วยกรรมมีทุกข์เป็นวิบาก    ประพฤติใน
อารมณ์ที่ไม่รู้      ความไม่รู้มีจริยาเห็นปานนี้       เพราะฉะนั้นจึงชื่อว่า
อัญญาณจริยา   นี้ชื่อว่าอัญญาณจริยา.

           [๑๖๙]   ญาณจริยาเป็นไฉน ?
           กิริยาคือความนึกเพื่อต้องการพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง      อัน
เป็นอัพยากฤต   เป็นวิญญาณจริยา  การพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง  เป็น
ญาณจริยา      กิริยาคือความนึก     เพื่อต้องการพิจารณาเห็นความทุกข์
อันเป็นอัพยากฤต    เป็นวิญญาณจริยา    การพิจารณาเห็นทุกข์   เป็น
ญาณจริยา   กิริยาคือความนึก   เพื่อต้องการพิจารณาเห็นอนัตตา   อัน
เป็นอัพยากฤต   เป็นวิญญาณจริยา   การพิจารณาเป็นอนัตตา  เป็นญาณ
จริยา   กิริยาคือความนึก  เพื่อต้องการพิจารณาเห็นความเบื่อหน่าย  ฯลฯ
เพื่อต้องการพิจารณาเห็นความคลายกำหนัด    เพื่อต้องการพิจารณาเห็น
ความดับ   เพื่อต้องการพิจารณาเห็นความสละคืน  เพื่อต้องการพิจารณา

เห็นความสิ้นไป   เพื่อต้องการพิจารณาเห็นความเสื่อมไป   เพื่อต้องการ
พิจารณาเห็นความแปรปรวน   เพื่อต้องการพิจารณาเห็นความไม่มีนิมิต
เพื่อต้องการพิจารณาเห็นความไม่มีที่ตั้ง  เพื่อต้องการพิจารณาเห็นความ
สูญ  เพื่อต้องการพิจารณาเห็นธรรมด้วยปัญญาอันยิ่ง     เพื่อต้องการ
พิจารณารู้เห็นตามความเป็นจริง   เพื่อต้องการพิจารณาเห็นโทษ   เพื่อ
ต้องการพิจารณาหาทาง   อันเป็นอัพยากฤต   เป็นวิญญาณจริยา    การ
พิจารณาหาทาง   เป็นญาณจริยา  การพิจารณาเห็นความคลายออก  คือ
นิพพาน      เป็นญาณจริยา     โสดาปัตติมรรค    โสดาปัตติผลาสมาบัติ
สกทาคามิมรรค     สกทาคามิผลสมาบัติ    อนาคามิมรรค    อนาคามิผล
สมาบัติ    อรหัตมรรค   อรหัตผลสมาบัติ   เป็นญาณจริยา.

           [๑๗๐]   คำว่า   ญาณจริยา  ความว่า   ชื่อว่าญาณจริยา  เพราะ
อรรถว่ากระไร ?
           ชื่อว่าญาณจริยา   เพราะอรรถว่าประพฤติไม่มีราคะ    ประพฤติ
ไม่มีโทสะ   ฯลฯ  ประพฤติไม่มีอนุสัย   ประพฤติไม่ประกอบด้วยราคะ
ประพฤติไม่ประกอบด้วยโทสะ   ประพฤติไม่ประกอบด้วยโมหะ   ประ-
พฤติไม่ประกอบด้วยมานะ   ฯลฯ   ไม่ประกอบด้วยทิฏฐิ   ไม่ประกอบ
ด้วยอุทธัจจะ   ไม่ประกอบด้วยวิจิกิจฉา    ไม่ประกอบด้วยอนุสัย  ประกอบ
ด้วยกุศลกรรม   ไม่ประกอบด้วยอกุศลกรรม   ไม่ประกอบด้วยกรรมมีโทษ
ประกอบด้วยกรรมไม่มีโทษ     ไม่ประกอบด้วยกรรมดำ     ประกอบด้วย