๘๒๒ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑
| ในบทว่า จตฺตาริ จกฺกานิ - จักร ๔ นี้ ได้แก่ ชื่อว่าจักร | ||
| มี ๕ อย่าง๑ คือ จักรทำด้วยไม้ ๑ จักรทำด้วยแก้ว ๑ จักรคือธรรม ๑ | ||
| จักรคืออิริยาบถ ๑ จักรคือสมบัติ ๑. | ||
| จักรทำด้วยไม้ในบทว่า ข้าแต่เทวะ จักรนั้นสำเร็จแล้ว ๖ | ||
| เดือน หย่อน ๖ คืน.๒ จักรทำด้วยแก้วในบทว่า กำหนดเอาโดย | ||
| ยังจักรให้หมุนไป.๓ จักรคือธรรมในบทว่า จักรอันเราให้เป็นไป | ||
| แล้ว.๔ จักรคืออิริยาบถในบทว่า สรีรยนต์มีจักร ๔ มีทวาร ๙.๕ | ||
| คำว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลายจักร ๔ อย่างเหล่านี้, จักร ๔ | ||
| ย่อมเป็นไปแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ผู้มาประชุมพร้อมกัน | ||
| แล้ว, จักร ๔ อย่างคืออะไร ? คือ ปฏิรูปเทสวาสะ ๑ สัปปุริสา- | ||
| ปัสสยะ ๑ อัตตสัมมาปณิธิ ๑ บุพเพกตปุญญตา ๑๖ นี้ ชื่อว่า | ||
| จักรคือสมบัติ. ในที่นี้ท่านประสงค์เอาจักรคือสมบัตินั่นเอง. | ||
| ในบทเหล่านั้นบทว่า ปฏิรูปเทสวาโส - อยู่ในประเทศอัน | ||
| สมควร ได้แก่ บริษัท ๔ ปรากฏในประเทศใด. อยู่ในประเทศอัน | ||
| สมควรเห็นปานนั้น. | ||
| บทว่า สปฺปุริสาปสฺสโย - อาศัยสัตบุรุษ ได้แก่ พึง เสพ | ||
| คบ สัตบุรุษมีพระพุทธเจ้าเป็นต้น. | ||
| ๑. องฺ. จตุกฺก ๒๑/๓๒. ๒. องฺ. ติก. ๒๐/๔๕๔. ๓. ขุ. ชา. ๒๗/๑๗๙๑. | ||
| ๔. ขุ. สุ. ๒๕/๓๗๗. ๕. สํ. ส. ๑๕/๗๔. ๖. องฺ. จตฺตก. ๒๑/๓๑. | ||
| บทว่า อตฺตสมฺมาปณิธิ - ตั้งตนไว้ชอบ การตั้งตนไว้ชอบ | |
| หากว่าครั้งก่อนเป็นผู้ไม่มีศรัทธาเป็นต้น ละความไม่มีศรัทธาเป็นต้น | |
| นั้น แล้วตั้งอยู่ในศรัทธาเป็นต้น. | |
| บทว่า ปุพฺเพ จ กตปุญฺตา - ความเป็นผู้ทำบุญไว้ในกาล- | |
| ก่อน ได้แก่ ความเป็นผู้สะสมกุศลไว้ในกาลก่อน. นี้เป็นข้อกำหนด | |
| ในบทนี้. กุศลกรรมที่ทำด้วยจิตสัมปยุตด้วยญาณ กุศลนั้นนั่นแหละ | |
| ย่อมนำบุรุษนั้นเข้าไปในประเทศอันสมควร ให้คบสัตบุรุษ บุคคล | |
| นั้นนั่นแหละ. ย่อมตั้งตนไว้ชอบ. | |
| บทว่า จตฺตาริ ธมฺมปทานิ - ธรรมบท ๔ ได้แก่ ส่วนแห่ง | |
| ธรรม ๔. ธรรมบท ๔ คืออะไร ? คือ อนภิชฌา ๑ อัพยาปาทะ ๑ | |
| สัมมาสติ ๑ สัมมาสมาธิ ๑ | |
| ความไม่โลภก็ดี การบรรลุฌาน วิปัสสนา มรรค ผล นิพพาน | |
| ด้วยอำนาจแห่งอนภิชฌาก็ดี ชื่อว่าธรรมบท คือ อนภิชฌา. | |
| ความไม่โกรธก็ดี การบรรลุฌานเป็นเป็นต้น ด้วยเมตตาเป็นหลัก | |
| ก็ดี ชื่อว่าธรรมบท คือ อัพยาปาทะ. | |
| การตั้งสติไว้ชอบก็ดี การบรรลุฌานเป็นต้น ด้วยสติเป็นหลัก | |
| ก็ดี ชื่อว่าธรรมบท คือ สัมมาสติ. |