คุณนาม  - โดยคุณความดี. ชื่อโดยคุณความดีของพระตถาคต   ตั้งหลาย
ร้อยชื่อ มีอาทิว่า  ภควา อรหํ  สมฺมาสมฺพุทฺโธ.  ดังนั้นท่านจึงกล่าวว่า
            อสงฺเขยฺยานิ   นามานิ       สคุเณน  มหาสิโน
            คุเณหิ  นามํ  อุทฺเธยฺย       อปินาม  สหสฺสโต.
                    พระนามของพระตถาคตผู้แสวงหาคุณอัน
            ยิ่งใหญ่ พร้อมด้วยคุณความดีมีนับไม่ถ้วน.  บัณฑิต
            ควรยกพระนาม  ด้วยพระคุณขึ้นแสดง  แม้ตั้งพัน
            พระนาม.
            ในวันตั้งชื่อเด็กที่เกิด    พวกญาติพากันทำสักการะ  แก่ทักขิไณย
บุคคล   แล้วอยู่ใกล้  ๆ  กำหนดตั้งชื่อว่า   ทารกนี้ชื่อโน้น  ดังนี้  นี้ชื่อว่า
กิตติมนาม - นามโดยมีเกียรติ.
            อนึ่ง การบัญญัติแต่ก่อนก็ยังตกทอดถึงการบัญญัติต่อมา.  โวหาร
แต่ก่อนก็ยังตกทอดถึงโวหารภายหลัง.    เหมือนอย่างว่า   แม้ในปุริมกัป
ดวงจันทร์ก็ชื่อว่าจันทร์.  แม้เดี๋ยวนี้ก็ยังชื่อว่าดวงจันทร์นั่นเอง. ในอดีต
ดวงอาทิตย์   สมุทร   ปฐพี   ก็ยังชื่อเหมือนเดิม   ภูเขาก็ชื่อว่า   ภูเขา.
แม้เดี๋ยวนี้ก็ยังชื่อว่าภูเขานั่นเอง.   ชื่อว่า   โอปปาติกนาม   คือ  เป็น
นามที่ผุดเกิด.  ชื่อแม้  ๔  อย่างนี้ ก็เป็นชื่อเดียวนั่นเอง.  ชื่อนั้นใช้เพียง
เป็นที่สังเกตของชาวโลก   ว่าโดยปรมัตถ์ไม่มีอยู่.  ส่วนอาจารย์พวกอื่น
กล่าวว่า   ชื่อว่า   นาม   เป็นเสียงส่องถึงเนื้อความ.

            พึงทราบอรรถแห่งองค์มรรค    คือ    พละและโพชฌงค์    โดย
ทำนองเดียวกับนัยดังกล่าวแล้วนั่นแล.
                       จบ  อรรถกถาปฏิสัมภิทาญาณนิทเทส


ญาณัตตยานิทเทส
            [๒๐๒]ปัญญาในความต่างแห่งวิหารธรรม  เป็นวิหารัฐญาณ
ปัญญาในความต่างแห่งสมาบัติ   เป็นสมาปัตตัฏฐญาณ   ปัญญาในความ
ต่างแห่งวิหารสมาบัติ   เป็นวิหารสมาปัตตัฏฐญาณอย่างไร  ?
            พระโยคาวจรพิจารณาเห็นสังขารนิมิตโดยความเป็นภัย    มีจิต
น้อมไปในนิพพานอันไม่มีสังขารนิมิต     ถูกต้องแล้วซึ่งสังขารนิมิตด้วย
ญาณ    ย่อมพิจารณาเห็นความเสื่อมไป   วิหารธรรมนั้นชื่อว่า   อนิมิต-
วิหาร   พิจารณาเห็นตัณหาอันเห็นอันโดยความเป็นภัย    มีจิตน้อมไป
ในนิพพานอันไม่มีตัณหาเป็นที่ตั้งถูกต้องแล้วตัณหาด้วยญาณ  ย่อม
พิจารณาเห็นความเสื่อมไป   วิหารธรรม   นั้นชื่อว่า   อัปปณิหิตวิหาร
พิจารณาเห็นความถือมั่นว่าตนโดยความเป็นภัย  มีจิตน้อมไปในนิพพาน
อันว่างจากตน   ถูกต้องแล้วซึ่งความถือมั่นว่าตนด้วยญาณ   ย่อมพิจารณา
เห็นความเสื่อมไป   วิหารธรรมนั้นชื่อว่า  สุญญตวิหาร.