อย่างด้วยประสงค์ถึงบุคคล   ด้วยประการฉะนี้.  บทที่เหลืออันควรกล่าว
ไว้ในที่นี้ท่านกล่าวไว้แล้วในการพรรณนาถึงสังขารุเบกขาญาณแล.
                            จบ  อรรถกถาญาณัตตยนิทเทส


อานันตริกสมาธิญาณนิทเทส
           [๒๑๑]  ปัญญาในการตัดอาสวะขาด  เพราะความบริสุทธิ์แห่ง
สมาธิอันเป็นเหตุไม่ฟุ้งซ่าน  เป็นอานันตริกสมาธิญาณอย่างไร ?
           เอกัคตาจิตอันไม่ฟุ้งซ่านด้วยสามารถแห่งเนกขัมมะ   เป็นสมาธิ
ญาณเกิดขึ้นด้วยสามารถแห่งสมาธินั้น    อาสวะทั้งหลายย่อมสิ้นไปด้วย
ญาณนั้น   สมถะมีก่อน  ญาณมีภายหลัง   ด้วยประการดังนี้    ความสิ้น
ไปแห่งอาสวะทั้งหลายย่อมมีได้ด้วยญาณนั้น        เพราะเหตุนั้นท่านจึง
กล่าวว่า    ปัญญาในการตัดอาสวะขาด     เพราะความบริสุทธิ์แห่งสมาธิ
อันเป็นเหตุไม่ฟุ้งซ่าน  เป็นอานันตริกสมาธิญาณ.
           [๒๑๒]  คำว่า   อาสวา   ความว่า   อาสวะเหล่านั้นเป็นไฉน
อาสวะเหล่านั้น   คือ   กามาสวะ   ภวาสวะ   ทิฏฐาสวะ   อวิชชาสวะ.
           อาสวะเหล่านี้ย่อมสิ้นไป ณ ที่ไหน  ทิฏฐาสวะทั้งสิ้น  กามาสวะ
ภวาสวะ   อวิชชาสวะ   แต่ละอย่าง  อันเป็นเหตุให้สัตว์ไปสู่อบาย  ย่อม
สิ้นไปด้วยโสดาปัตติมรรค   อาสวะเหล่านี้ย่อมสิ้นไปในขณะแห่งโสดา-

ปัตติมรรคนี้    กามาสวะส่วนหยาบ   ภวาสวะ   อวิชชาสวะ   อันตั้งอยู่
ร่วมกันกับกามาสวะนั้นย่อมสิ้นไปด้วยสกทาคามิมรรค     อาสวะเหล่านี้
ย่อมสิ้นไปในขณะแห่งสกทาคามิมรรคนี้     กามาสวะทั้งสิ้น     ภวาสวะ
อวิชชาสวะ   อันตั้งอยู่ร่วมกันกับกามาสวะนั้น   ย่อมสิ้นไปด้วยอนาคา-
มิมรรค   อาสวะเหล่านี้ย่อมสิ้นไปในขณะแห่งอนาคามิมรรคนี้   ภวาสวะ
อวิชชาทั้งสิ้นย่อมสิ้นไปด้วยอรหัตมรรค     อาสวะเหล่านี้ย่อมสิ้นไปใน
ขณะแห่งอรหัตมรรคนี้.
            [๒๑๓]  เอกัคตาจิตอันไม่ฟุ้งซ่าน   ด้วยสามารถแห่งความไม่
พยาบาท  ฯ ล ฯ ด้วยสามารถแห่งอาโลกสัญญา  ด้วยสามารถแห่งความ
ไม่ฟุ้งซ่าน   ด้วยสามารถแห่งการกำหนดธรรม   ด้วยสามารถแห่งญาณ
ด้วยสามารถแห่งความปราโมทย์
            ด้วยสามารถแห่งปฐมฌาน    ด้วยสามารถแห่งทุติยฌาน    ด้วย
สามารถแห่งตติยฌาน    ด้วยสามารถแห่งจตุตถฌาน    ด้วยสามารถแห่ง
อากาสานัญจายตนสมาบัติ     ด้วยสามารถแห่งวิญญาณัญจายตนสมาบัติ
ด้วยสามารถแห่งอากิญจัญญายตนสมาบัติ    ด้วยสามารถแห่งเนวสัญญา-
นาสัญญายตนสมาบัติ.
            ด้วยสามารถแห่งปฐวีกสิณ  ด้วยสามารถแห่งอาโปกสิณ  ด้วย
สามารถแห่งเตโชกสิณ  ด้วยสามารถแห่งวาโยกสิณ  ด้วยสามารถแห่ง
นีลกสิณ  ด้วยสามารถแห่งปีตกสิณ  ด้วยสามารถแห่งโลหิตกสิณ  ด้วย