ดังที่ท่านกล่าวว่า   ทีฆํ  วา  อสฺสสนฺโต  ทีฆํ  อสฺสสามีติ  ปชานาติ-
เมื่อหายใจเข้ายาวย่อมรู้ว่า     เราหายใจเข้ายาว.    แม้ในบทที่เหลือก็มี
นัยนี้.
            บทว่า    ปสฺสมฺภยํ    กายสงฺขารํ - การระงับกายสังขาร  คือ
ระงับ  คือ  สงบกายสังขาร   อันได้แก่การหายใจเข้าและการหายใจออก
อย่างหยาบ.  ท่านกล่าวอัปปนาสมาธิ  ด้วยหมวด  ๔  นี้ คือ  ทีฆํ - ยาว ๑
รสฺสํ - สั้น  ๑  รู้แจ้งกายทั้งปวง  ๑  ระงับกายสังขาร  ๑.
            บทว่า    ปีติปฏิสํเวที - รู้แจ้งปีติ   คือ   ทำปีติให้ปรากฏ.
            บทว่า    จิตฺตสงฺขารปฏิสํเวที - รู้เจ้าจิตตสังขาร    คือ    ทำ
จิตตสังขาร   อันได้แก่   สัญญา   เวทนา  ให้ปรากฏ.
            บทว่า  อภิปฺปโมทยํ  จิตฺตํ - ทำจิตให้บันเทิง.
            บทว่า   สมาทหํ   จิตฺตํ  -  ความตั้งจิตไว้   คือ  ตั้งจิตไว้เสมอใน
อารมณ์.
            บทว่า   วิโมจยํ   จิตฺตํ  -  ความเปลื้องจิต   คือ   เปลื้องจิตจาก
นิวรณ์เป็นต้น.
            ท่านกล่าวหมวด  ๔  คือ   ปีติปฏิสํเวที  -  รู้แจ้งปีติ  ๑  สุขปฏิ-
สํเวที -  รู้แจ้งสุข  ๑    จิตฺตสงฺขารปฏิสํเวที -  รู้แจ้งจิตตสังขาร   ๑
ปสฺสมฺภยํ   จิตฺตสงฺขารํ  ระงับจิตสังขาร ๑.

            และหมวด  ๔  คือ   จิตฺตปฏิสํเวที  - รู้แจ้งจิต ๑  อภิปฺปุโมทยํ
จิตฺตํ - ทำจิตให้บันเทิง  ๑  สมาทหํ   จิตฺตํ - ความตั้งจิตไว้ ๑   วิโมจยํ
จิตฺตํ - ความเปลื้องจิต  ๑  ด้วยอัปปนาสมาธิ   และด้วยสมาธิสัมปยุตด้วย
วิปัสสนา.
            บทว่า   อนิจฺจานุปสฺสี  - การพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง    คือ
ท่านกล่าวด้วยสามารถการพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง.
            บทว่า  วิราคานุปสฺสี - การพิจารณาเห็นความคลายกำหนัด  คือ
ท่านกล่าวด้วยสามารถแห่งการพิจารณาเห็นความเบื่อหน่าย.
            บทว่า   นิโรธานุปสิสี -  การพิจารณาเห็นความดับ   คือ   ท่าน
กล่าวด้วยสามารถแห่งการทำลาย.
            บทว่า   ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสี  - การพิจารณาเห็นความสละคืน
ท่านกล่าวด้วยสามารถวุฏฐานคามินีวิปัสสนาเห็นแจ้งการออกไป.
            จริงอยู่    การพิจารณาเห็นความสละคืนนั้น    ย่อมสละกิเลสกับ
ด้วยขันธาภิสังขาร    ด้วยสามารถทังคะ      อนึ่ง    ย่อมแล่นไปเพราะ
น้อมจิตไปในนิพพาน    อันตรงกันข้ามกับกิเลสนั้น    ด้วยเห็นโทษใน
สังขตธรรม.   ท่านกล่าวหมวด ๔ นี้   ด้วยสามารถแห่งสมาธิอันสัมปยุต
ด้วยวิปัสสนา.
            อนึ่ง  ในบทนี้ว่า  อสฺสาสวเสน ปสฺสาสวเสน - ด้วยสามารถ
แห่งการหายใจเข้า    ด้วยสามารถแห่งการหายใจออก    ท่านกล่าวถือเอา