ชื่อว่าเป็นอิสริยฐานะของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย.    แต่ในที่นี้    พึงเห็นว่า
หมายเอาในอรรถว่า   อัชฌัตตัชฌัตตะ.     ในการกำหนดอัชฌัตตะเหล่า
นั้น  ชื่อว่า  อชฺฌตฺววตฺถาเน - ในการกำหนดอัชฌัตตะ.
            คำว่า วตฺถุนานตฺเต   ได้แก่ ในความเป็นต่างๆ แห่งวัตถุทั้งหลาย,
อธิบายว่า    ในวัตถุต่าง ๆ.
            ในที่นี้    ถึงแม้ภวังคจิตอันเป็นปัจจัยแก่มโนวิญญาณ   คือชวนะ
ท่านก็เรียกว่า   วัตถุ   เพราะเป็นฐานที่เกิดขึ้นดุจหมวด  ๕  แห่งปสาทะ
มีจักขุปสาทะเป็นต้นฉะนั้น.    แม้อาวัชชนจิต    ก็พึงทำให้เป็นที่อาศัย
ของวัตถุนั้นได้เหมือนกัน.

๑๖.  อรรถกถาโคจรนานัตตญาณุทเทส
ว่าด้วย โคจรนานัตตญาณ
           คำว่า   พหิทฺธา - ภายนอก  ความว่า  ในอารมณ์แห่งญาณ
เหล่านั้นอันมีในภายนอก  จากธรรมอันเป็นอัชฌัตตัชฌัตตะ  ๖
            คำว่า   โคจรนานตฺเต  -  ในความต่าง ๆ แห่งโคจร      ได้แก่
ในความต่าง ๆ แห่งวิสยะคืออารมณ์.

๑๗. อรรถกถาจริยานานัตตญาณุทเทส
ว่าด้วย จริยานานัตตญาณ
            คำว่า  จริยาววตฺถาเน   ในการกำหนดจริยา    ความว่า  ในการ
กำหนดจริยาทั้งหลาย  คือวิญญาณจริยา  อัญญาณจริยา  และญาณจริยา.
อาจารย์บางพวกทำรัสสะเสียบ้าง   แล้วสวดว่า   จริยววตฺถาเน.

๑๘.  อรรถกถาภูมินานัตตญาณุทเทส
ว่าด้วย  ภูมินานัตตญาณ
            คำว่า   จตุธมฺมววตฺถาเน - ในการกำหนดธรรม ๔ ความว่า
ในการกำหนดธรรมทั้งหลายอย่างละ  ๔  ด้วยสามารถแห่งธรรมทั้งหลาย
๑๔   มีธรรมในกามาวจรภูมิเป็นต้นหมวดละ  ๔.
            ก็คำว่า   ภูมิ - ภาคพื้น     ย่อมเป็นไปในอรรถว่าปฐวีแผ่นดิน
ดุจในประโยคว่า      เงินทองทั้งที่มีอยู่ในพื้นดิน       ทั้งที่อยู่ในอากาศ๑
เป็นต้น.    เป็นไปในอรรถว่าวิสัย -  สถานที่   ดุจในประโยคว่า  ลูกเอ๋ย
เจ้าอย่าซ่องเสพภูมิสถานอันไม่สมควร๒ เป็นต้น.      เป็นไปในอรรถว่า
๑. สํ.ส. ๑๔/๔๑๓.    ๒. ขุ.ชา. ๒๗/๘๖๓.