อนาคามีและพระอรหันต์เหล่านั้นว่า   พลปฺปตฺโต -   ผู้ถึงซึ่งกำลังแล้ว
จึงกล่าวว่า   สมถพลํ    มิใช่ของคนอื่น.   ปาฐะว่า   สมาธิพลํ   บ้าง.
            บทว่า วิปสฺสนาพลํ -  วิปัสสนาพละ   ความว่า  ชื่อว่า  วิปัสสนา
เพราะอรรถว่าเห็นธรรม       ด้วยอาการหลายอย่างโดยความเป็นของไม่
เที่ยงเป็นต้น.    วิปัสสนานั่นแหละ   ชื่อว่าเป็นพละ   เพราะอรรถว่าไม่
หวั่นไหว.   วิปัสสนาญาณถึงซึ่งกำลังของพระอริยเจ้าทั้งสองเหล่านั้น.

            สมถพละ   เพื่อสงบจิตตสันดานโดยลำดับ   และเพื่อดำเนินไปใน
นิโรธ.     ส่วนวิปัสสนาพละ   เพื่อแสดงโทษในวัฏฏะ   และเพื่อแสดง
อานิสงส์ในนิโรธ.

            บทว่า   นีวรเณ - เป็นสัตตมีวิภัตติลงในอรรถแห่งนิมิตตสัตตมี
แปลว่า  ในเพราะนิวรณ์.   อธิบายว่า   มีนิวรณ์เป็นนิมิต   มีนิวรณ์เป็น
ปัจจัย.   หรือเป็นสัตตมีวิภัตติลงในอรรถแห่งตติยาวิภัตติ  แปลว่า เพราะ
นิวรณ์.

            บทว่า  น  กมฺปติ -  -ไม่หวั่นไหว ได้แก่ บุคคลผู้มีความพร้อม
ในฌาน.  อีกอย่างหนึ่ง   สมาธิสัมปยุตด้วยฌานนั้น   ไม่หวั่นไหว  ใน
เพราะนิวรณ์ด้วยปฐมฌาน    เพราะท่านประสงค์องค์แห่งฌานในบทว่า
ฌานํ.    พึงถือการประกอบนี้แหละ  ในนิทเทสนี้.

            บทว่า  อุทฺธจฺเจ  จ  - ในเพราะอุทธัจจะ  คือ  ในเพราะอุท-
ธัจจะอันเป็นจิตตุปบาทสหรคตด้วยอุทธัจจะ.  อนึ่งบทว่า  อุทฺธจฺจํ ได้แก่
ความฟุ้งซ่าน.   อุทธัจจะนั้นมีความไม่สงบเป็นลักษณะ.
            บทว่า   อุทฺธจฺจสหคตกิเลเส  จ - ในเพราะกิเลสสหรคต  ด้วย
อุทธัจจะ  ได้แก่   ในเพราะกิเลส   คือ   โมหะ    อหิริกะ   อโนตตัปปะ
อันสัมปยุตด้วยอุทธัจจะ     ถึงความเป็นกิเลสเกิดขึ้นร่วมกัน   สหรคตด้วย
อุทธัจจะ.     บทว่า  ขนฺเธ    จ  ในเพราะขันธ์   คือ  ในเพราะขันธ์  ๔
อันสัมปยุตด้วยอุทธัจจะ.
            บทว่า  น  กมฺปติ  น  จลติ  น เวธติ - ไม่หวั่นไหว  ไม่
กวัดแกว่ง  ไม่คลอนแคลน  เป็นไวพจน์ของกันและกัน.  พึงประกอบ
ว่า  ไม่หวั่นไหว  ในเพราะอุทธัจจะ.     ไม่กวัดแกว่ง   ในเพราะกิเลส
สหรคตด้วยอุทธัจจะ.   ไม่คลอนแคลน   ในเพราะขันธ์หรคตด้วยอุท-
ธัจจะ.   พึงทราบวิปัสสนาพละว่า  เพราะท่านกล่าวอนุปัสนา  ๗  วิปัสส-
นาพละจึงเป็นอันบริบูรณ์ด้วยอำนาจแห่งอนุปัสนานั้นนั่นเอง.
            บทว่า   อวิชฺชาย   จ - ในเพราะอวิชชา   ได้แก่    ในเพราะ
อวิชชาในจิตตุปบาทอันเป็นอกุศล ๑๒ อย่าง.   บทว่า  อวิชฺชาสหคต-
กิเลเส   จ  -  ในเพราะกิเลสสหรคตด้วยอวิชชา   ได้แก่   กิเลส    คือ
โลภะ  โทสะ  มานะ  ทิฏฐิ  วิจิกิจฉา  ถีนะ  อุทธัจจะ  อหิริกะ  อโนตตัปปะ
อันสัมปยุตด้วยอวิชชาตามที่ประกอบไว้.