๘๙๔ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑
| ดูก่อน อาวุโสวิสาขะ จิตของภิกษุผู้ออกจาก | ||
| สัญญาเวทยิตนิโรธสมาบัติ น้อมไปสู่วิเวก โอน | ||
| ไปสู่วิเวก โน้นไปสู่วิเวก.๑ | ||
| บทว่า มตสฺส จ สมาปนฺนสฺส จ โก วิเสโส - ผู้ตาย | ||
| แล้วและผู้เข้านิโรธต่างกันอย่างไร ท่านกล่าวความนี้ไว้แล้วในพระสูตร. | ||
| สมดังที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ว่า | ||
| ดูก่อนอาวุโส กายสังขารของผู้ตายแล้ว ถึง | ||
| แต่กรรมแล้ว ดับ สงบ. วจีสังขาร จิตตสังขาร | ||
| ดับ สงบ. อายุสิ้นไป. ไออุ่นสงบไป. อินทรีย์ | ||
| ทำลายไป. แม้กายสังขารของภิกษุผู้เข้าสัญญา- | ||
| เวทยิตนิโรธ ก็ดับ สงบ. วจีสังขาร จิตตสังขาร | ||
| ก็ดับ สงบ. อายุยังไม่สิ้นไป. ไออุ่นยังไม่สงบ. | ||
| อินทรีย์ยังไม่ทำลาย.-๒ | ||
| ในคำถามมีอาทิว่า นิโรธสมาปตฺติ กึ สงฺขตา อสงฺขตา- | ||
| นิโรธสมาบัติเป็นสังขตะหรืออสังขตะ ? มีอธิบายดังต่อไปนี้ ไม่ควร | ||
| กล่าวว่า เป็นสังขตะบ้าง อสังขตะบ้าง โลกิยะบ้าง โลกุตระบ้าง. | ||
| เพราะเหตุไร ? เพราะไม่มีโดยสภาพ. เพราะภิกษุ ชื่อว่าเป็นผู้เข้าถึง | ||
| ๑. ม. ม. ๑๒/๕๑๐. ๒. ม. มู. ๑๒/๕๐๒. | ||
| พร้อมแล้วด้วยอำนาจแห่งการเข้านิโรธ. ฉะนั้นควรกล่าวว่า เป็นนิป- | |
| ผันนะ คือ สำเร็จแล้ว ไม่ควรกล่าวว่า เป็นอนิปผันนะ คือ ยังไม่ | |
| สำเร็จ. | |
| สมาบัติอันสงบแล้ว อันพระอริยะเสพแล้ว | |
| มิได้ชื่อว่านิพพาน ในทิฏฐธรรมด้วยประการฉะนี้. | |
| จบ อรรถกถานิโรธสมาปัตติญาณนิทเทส | |
| [๒๒๖] ปัญญาในความสิ้นไปแห่งความเป็นไปแห่งกิเลส และ | |
| ขันธ์ของบุคคลผู้รู้สึกตัว เป็นปรินิพพานญาณอย่างไร ? | |
| สัมปชานบุคคลในศาสนานี้ ย่อมยังความเป็นไปแห่งกามฉันทะ | |
| ให้สิ้นไป ด้วยเนกขัมมะ ฯลฯ แห่งความพยาบาท ให้สิ้นไป ด้วย | |
| ความไม่พยาบาท ฯลฯ แห่งถีนมิทธะให้สิ้นไป ด้วยอาโลกสัญญา ฯลฯ | |
| แห่งอุทธัจจะให้สิ้นไป ด้วยความไม่ฟุ้งซ่าน ฯลฯ แห่งวิจิกิจฉาให้สิ้นไป | |
| ด้วยการกำหนดธรรม ฯลฯ แห่งอวิชชาให้สิ้นไป ด้วยญาณ ฯลฯ | |
| แห่งความไม่ยินดี ด้วยความปราโมทย์ ยังความเป็นไปแห่งนิวรณ์ให้สิ้น | |
| ไป ด้วยปฐมฌาน ฯลฯ ยังความเป็นไปแห่งกิเลสทั้งปวงให้ในรูป ด้วย | |
| อรหัตมรรค. |