บทว่า   โคจโร   คือ   อารมณ์.
ธรรมมีอรรถเป็นประธาน   เป็นหัวหน้า   ในวาระ   แม้  ๑๒  เหล่านี้.
            บทว่า   วิโมกฺโข   คือ    นิพพานอันเป็นนิสสรณวิมุตติ   ใน
วิมุตติ  ๕  คือ  วิกขัมภนวิมุตติ  ๑   ตทังตวิมุตติ  ๑   สมุจเฉทวิมุตติ  ๑
ปฏิปัสสัทธิวิมุตติ  ๑  นิสสรณวิมุตติ  ๑.
            บทว่า   สงฺขารสีสํ  -  มีสังขารเป็นประธาน   คือ   เป็นประธาน
แห่งสังขารอันเป็นสังขตะทั้งปวง.   อธิบายว่า   เป็นยอดสุด    ด้วยบทนี้
ท่านกล่าวถึงอนุปาทิเสสปรินิพพาน.   หรือท่านกล่าวถึงขันธปรินิพพาน
ด้วยเพียงไม่มีสังขาร.
            ชื่อว่า   สมสีสี   เพราะอรรถว่ามีความสงบ  มีเนกขัมมะเป็นต้น
และธรรมเป็นประธานมีศรัทธาเป็นต้น        หรือมีความสงบและธรรม
เป็นประธานเสมอกัน.
            อีกอย่างหนึ่ง      การตรัสรู้และอนุปาทิเสสปรินิพพานในเพราะ
โรคอย่างหนึ่งก็ดี,  ในเพราะอิริยาบถอย่างหนึ่งก็ดี,  ในเพราะชีวิตินทรีย์
อันเสมอกันก็ดี   แห่งอริยสัจ ๔ เหล่านี้   คือ
                    ธรรมเป็นประธาน  ๕   มีตัณหาเป็นต้น   แห่ง
            ธรรมเป็นประธาน  ๑๓   เป็นสมุทยสัจจะ.     ธรรม
            เป็นประธาน  ๑๓  มีศรัทธาเป็นต้น   เป็นมรรคสัจจะ.
            ชีวิตินทรีย์   มีความเป็นไปเป็นประธาน   เป็นทุกข-

            สัจจะ.      วิโมกข์มีอารมณ์เป็นประธาน     และมี
            สังขารเป็นประธาน  เป็นนิโรธสัจจะ.
ย่อมมีแก่ผู้ใด    ผู้นั้นท่านกล่าวว่า   เป็น   สมสีสี    เพราะมีความสงบ
ดังได้กล่าวไว้แล้วในก่อนและมีธรรมเหล่านี้เป็นประธาน.
                      จบ  อรรถกถาสมสีสัฏฐญาณนิทเทส


สัลเลขัฏฐญาณนิทเทส
             [๒๓๓]  ปัญญาในความในรูปแห่งกิเลสอันหนา   สภาพต่าง  ๆ
และเดช   เป็นสัลเลขัฏฐญาญอย่างไร ?
            คำว่า   ปุถุ  - หนา   คือ   ราคะหนา   โทสะหนา   โมหะหนา
ความโกรธ    ความผูกโกรธ   ความลบหลู่   ความตีเสมอ   ความริษยา
ความตระหนี่    ความเจ้าเล่ห์   ความโอ้อวด  หัวดื้อ   ความแข่งดี   ความ
ถือตัว   ความดูหมิ่นท่าน   ความมัวเมา   ความประมาท    กิเลสทั้งปวง
ทุจริตทั้งปวง     อภิสังขารทั้งปวง     กรรมอันเป็นเหตุให้ไปสู่ภพทั้งปวง
เป็นกิเลสหนา.
            [๒๓๔]  คำว่า    สภาพต่าง ๆ   และสภาพเดียว    ความว่า
กามฉันทะเป็นสภาพต่าง ๆ เนกขัมมะเป็นสภาพเดียว  พยาบาทเป็นสภาพ