| พระสารีบุตรเถระ ครั้นแสดงความหมาย ด้วยอำนาจกิเลสไว้ |
| แผนกหนึ่ง ๆ แล้ว เพื่อจะแสดงถึงกิเลสที่กล่าวไว้แล้ว และกิเลสอื่น |
| ที่ยังมิได้กล่าวไว้ ด้วยสงเคราะห์เข้ากันทั้งหมด จึงกล่าวบทมีอาทิว่า |
| สพฺเพ กิเลสา - กิเลสทั้งปวง. |
| ในบทเหล่านั้น ชื่อว่า กิเลส เพราะอรรถว่ายังสัตว์ให้ |
| เศร้าหมอง ให้เดือดร้อน ให้ลำบาก ในภพนี้และภพหน้า. ทั้งที่ |
| สงเคราะห์เข้าในอกุศลกรรมบถ ทั้งที่มิได้สงเคราะห์เข้า. ชื่อว่า ทุจริต |
| เพราะอรรถว่าประพฤติด้วยความชั่ว หรือประพฤติชั่ว. |
| ทุจริตนั้น มี ๓ ประการ คือ กายทุจริต ๑ วจีทุจริต ๑ |
| มโนทุจริต ๑. ชื่อว่า อภิสงฺขารา เพราะอรรถว่าปรุงแต่งวิบาก. |
| อภิสังขารก็มี ๓ ประการ คือ |
| ปุญญาภิสังขาร - อภิสังขาร คือ บุญ ๑ |
| อปุญญาภิสังขาร - อภิสังขาร คือ บาป ๑. |
| อาเนญชาภิสังขาร - อภิสังขาร คือ ความไม่หวั่นไหว ๑. |
| ชื่อว่า ภวคามิโน เพราะอรรถว่าสัตว์ไปสู่ภพ ด้วยอำนาจ |
| วิบาก. กรรมอันเป็นเหตุให้สัตว์ไปสู่ภพ ชื่อว่า ภวคามิกมฺมา. ด้วย |
| บทนี้ แม้เมื่อความเป็นอภิสังขารมีอยู่ ก็เป็นอันห้ามกรรมที่ยังมิได้เสวย. |
| นี้ เป็นความต่างกันด้วยประการฉะนี้. |
| บทว่า ทุจฺจริตา และ กมฺมา เป็นลิงควิปลาศ. |
๙๐๘ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑