๙๑๐ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑
| บทว่า นานตฺเตกตฺตํ - สภาพต่าง ๆ และสภาพเดียว ในอุทเทส |
| หัวข้อนี้ คือ แม้ไม่มีศัพท์ว่า เอกตฺต ผู้ประสงค์จะชี้แจงแม้สภาพเดียว |
| เพราะความที่เพ่งถึงกันและกันแห่งสภาพต่าง ๆ และสภาพเดียว จึงทำ |
| อุทเทสว่า นานตฺเตกตฺตํ. เมื่อแสดงสภาพเดียวในการขัดเกลาสภาพ |
| ต่าง ๆ ท่านก็แสดงถึงญาณในการขัดเกลาได้โดยง่าย. |
| บทว่า นานตฺตํ คือ สภาพต่าง ๆ เพราะความไม่มั่นคง และ |
| เพราะมีความดิ้นรน. |
| บทว่า เอกตฺตํ คือ สภาพเดียว เพราะความมั่นคง และ |
| เพราะไม่ดิ้นรน. |
| บทว่า จรณเตโช - จรณเดช ชื่อว่า จรณะ เพราะอรรถว่า |
| เที่ยวไปสู่ทิศที่ยังมิได้ไป คือ นิพพาน ด้วยจรณเดชนั้น. จรณะนั้น |
| คือ อะไร ? คือ ศีล. จรณะนั้นนั่นแหละ ชื่อว่า เป็นเดช เพราะ |
| อรรถว่าเผาสิ่งเป็นข้าศึก. |
| บทว่า คุณเตโช - คุณเดช คือ สมาธิเดช อันเป็นที่ตั้งได้ |
| ด้วยศีล. |
| บทว่า ปญฺาเตโช - ปัญญาเดช คือ วิปัสสนาเดช อันเป็น |
| ที่ตั้งได้ด้วยสมาธิ. |
| บทว่า ปุญฺเตโช - ปุญญเดช คือ อริยมรรคกุสลเดช อัน |
| เป็นที่ตั้งได้ด้วยวิปัสสนา. |
| บทว่า ธมฺนเตโช - ธรรมเดช คือ พุทธวจนเดช อันเป็น | ||
| หลักแห่งเดช ๔. | ||
| บทว่า จรณเตเชน เตชิตตฺตา ได้แก่ ผู้มีจิตกล้าแข็ง ย่อม | ||
| ยังเดชคือความเป็นผู้ทุศีลให้สิ้นไป ด้วยจรณเดช คือ ศีลเดช. | ||
| บทว่า ทุสฺสีลฺยเตชํ ได้แก่ เดช คือ ความเป็นผู้ทุศีล. | ||
| ชื่อว่า เตโช เพราะเผาสันดานแม้นั้น. | ||
| บทว่า ปริยาทิยติ คือ ให้สิ้นไป. | ||
| บทว่า อคุณเตชํ - ยังเดชมิใช่คุณ ได้แก่ เดช คือ ความ | ||
| ฟุ้งซ่าน อันเป็นปฏิปักษ์ของสมาธิ. | ||
| บทว่า ทุปฺปญฺเตชํ - เดช คือ ความเป็นผู้มีปัญญาทราม | ||
| ได้แก่ เดช คือ โมหะ อันเป็นปฏิปักษ์ ต่อวิปัสสนาญาณ. | ||
| บทว่า อุปญฺเตชํ - เดชมิใช่บุญ ได้แก่ เดช คือ อกุศลกรรม | ||
| อันเป็นสหายของกิเลส ด้วยการไม่ละกิเลส อันทำลายมรรคนั้น ๆ | ||
| มิใช่ให้เดช มิใช่ให้บุญสิ้นไปอย่างเดียวเท่านั้น ยังกุศลธรรมให้สิ้นไป | ||
| ด้วย เพราะพระบาลีว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมไม่ดำ ไม่ขาว | ||
| มีอยู่ กรรมอันเป็นวิบากของกรรมไม่ดำ ไม่ขาว ย่อมเป็นไปเพื่อ | ||
| ความสิ้นไปแห่งกรรมดังนี้๑ ท่านกล่าวเดชอันมิใช่บุญเท่านั้น ด้วย | ||
| สามารถเป็นปฏิปักษ์ต่อเดชอันเป็นบุญ. | ||
| ๑. องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๒๓๓. | ||