| บทว่า ตถฏฺเน - โดนสภาพถ่องแท้ คือ โดยสภาพเป็นจริง. |
| อธิบายว่า โดยมีอยู่ตามสภาพของตน ๆ. |
| บทว่า อนตฺตฏฺเน - โดยสภาพมิใช่ตัวตน คือ โดยสภาพ |
| เว้นจากตัวตนอันได้แก่ ผู้กระทำและผู้เสวย. |
| บทว่า สจฺจฏฺเน - โดยสภาพจริง คือ โดยสภาพที่ไม่ผิดจาก |
| ความจริง. อธิบายว่า โดยความเป็นสภาพของตนไม่เป็นอย่างอื่น. |
| บทว่า ปฏิเวธฏฺเน - โดยสภาพควรแทงตลอด คือ ควรแทง |
| ตลอดด้วยญาณ. ในบทนี้พึงทราบการแทงตลอด โดยความไม่ลุ่มหลง |
| และโดยอารมณ์ด้วยญาณอันเป็นโลกุตระ. |
| บทว่า อภิชานนฏฺเน - โดยสภาพที่ควรรู้ยิ่ง คือ โดยสภาพ |
| ที่ควรรู้ยิ่งธรรมนั้น ๆ โดยอารมณ์ด้วยญาณอันเป็นโลกิยะ โดยความ |
| ไม่หลง และโดยอารมณ์ด้วยญาณอันเป็นโลกุตระ. ดังที่พระผู้มีพระ- |
| ภาคเจ้าตรัสไว้ว่า สพฺพํ ภิกฺขเุว อภิญฺเญยฺย๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย |
| สิ่งทั้งปวงควรรู้ยิ่ง. บทว่า ปริชานนฏฺเน - โดยสภาพที่ควรกำหนด |
| รู้ คือ โดยสภาพที่ควรกำหนดรู้ธรรมทั้งหลายที่รู้ยิ่งแล้วโดยสภาวะด้วย |
| ญาณอันเป็นโลกิยะ และโลกุตระโดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแหละ โดยความ |
| ไม่เที่ยงเป็นต้น และโดยการออกไปเป็นต้น เหมือนที่ตรัสไว้ว่า สพฺพํ |
| ภิกฺขเว ปริญฺเยฺยํ๒ ดูก่อนภิกษุทั้งปวง สิ่งทั้งปวงควรกำหนดรู้. |
|
๙๒๐ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑