อนัตตา    ชราและมรณะใด ๆ ปรากฏ  ชราและมรณะนั้น ๆ   ย่อมคงที่
ฉะนั้น  ปัญญาในความที่ธรรมปรากฏจึงเป็นขันติญาณ.
            ชื่อว่าญาณ   เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น    ชื่อว่าปัญญา   เพราะ
อรรถว่ารู้ชัด    เพราะเหตุนั้นท่านจึงกล่าวว่า     ปัญญาในความที่ธรรม
ปรากฏเป็นขันติญาณ.

            [๒๔๔]  ปัญญาในความถูกต้องธรรม   เป็นปริโยคาหนญาณ
อย่างไร ?
            ปัญญาย่อมถูกต้องรูปโดยความเป็นของไม่เที่ยง  เป็นทุกข์  เป็น
อนัตตา  ย่อมถูกต้องรูปใด ๆ ก็เข้าไปสู่รูปนั้น ๆ ฉะนั้น   ปัญญาในความ
ถูกต้องธรรม จึงเป็นปริโยคาหนญาณ  ปัญญาย่อมถูกต้องเวทนา  สัญญา
สังขาร   วิญญาณ   จักษุ   ฯลฯ   ชราและมรณะ  โดยความเป็นของไม่
เที่ยง    เป็นทุกข์   เป็นอนัตตา   ย่อมถูกต้องชราและมรณะใด ๆ   ก็เข้าสู่
ชราและมรณะนั้น  ๆ  ฉะนั้น   ปัญญาในความถูกต้องธรรมจึงเป็นปริโย-
คาหนญาณ.
            ชื่อว่าญาณ    เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น    ชื่อว่าปัญญา   เพราะ
อรรถว่ารู้ชัด  เพราะเหตุนั้นท่านจึงกล่าวว่า ปัญญาในความถูกต้องธรรม
เป็นปริโยคาหนญาณ.

๔๑ - ๔๒.  อรรถกถาขันติญาณปริโยคาหณญาณนิทเทส
            [๒๔๓ - ๒๔๔]  พึงทราบวินิจฉัยในขันติญาณปริโยคาหณญาณ
นิทเทส  ดังต่อไปนี้.    บทว่า  รูปํ   อนิจฺจโต  วิทิตํ - รูปปรากฏโดย
ความเป็นของไม่เที่ยง  คือ  ปรากฏด้วยอนิจจานุปัสนาญาณว่า   เป็นของ
ไม่เที่ยง.
            บทว่า  รูปํ  ทุกฺขโต   วิทิตํ -  รูปปรากฏโดยความเป็นทุกข์ คือ
ปรากฏด้วยทุกขานุปัสนาว่า  เป็นทุกข์.
            บทว่า รูปํ  อนตฺตโต  -  วิทิตํ -  รูปปรากฏโดยความเป็นอนัตตา.
คือ  ปรากฏด้วยอนัตตานุปัสนาญาณว่า  เป็นอนัตตา.
            บทว่า  ยํ  ยํ  วิทิตํ  ตํ  ตํ  ขมติ - รูปใดๆ ที่ปรากฏ   รูป
นั้น ๆ ย่อมคงที่  คือ รูปใด ๆ  ที่ปรากฏโดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้น.
รูปนั้น ๆ ย่อมคงที่    คือ ชอบใจโดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้น.    ท่าน
ทำไว้เป็นแผนก ๆ  แล้วเขียนไว้ในคัมภีร์บางคัมภีร์ว่า     รูปปรากฏโดย
ความเป็นของไม่เที่ยง.   รูปใด ๆ ปรากฏแล้ว.  รูปนั้น ๆ ย่อมคงที่.  พึง
เปลี่ยนลิงค์แล้วประกอบด้วยบทมีอาทิว่า    เวทนา  สญฺา   สงฺขารา
อนิจฺจโต    วิทิตา - เวทนวา   สัญญา  สังขาร   ปรากฏแล้วโดยความเป็น
ของไม่เที่ยง.