บทว่า   ผุสติ   ย่อมถูกต้อง   คือ   ย่อมถูกต้อง   ย่อมแผ่ไปด้วย
การถูกต้องวิปัสสนาญาณ.
            บทว่า  ปริโยคหติ - ย่อมเข้าไป   คือ  เข้าไปด้วยวิปัสสนาญาณ.
ปาฐะว่า   ปริโยคาหติ  บ้าง.
                 จบ   อรรถกถาขันติญาณปริโยคาหณญาณนิทเทส


ปเทสวิหารญาณนิทเทส
            [๒๔๕]  ปัญญาในการรวมธรรม  เป็นปเทสวิหารญาณอย่างไร  ?
เพราะมิจฉาทิฏฐิเป็นปัจจัย   ก็ย่อมมีอกุศลเวทนา  เพราะความสงบแห่ง
มิจฉาทิฏฐิเป็นปัจจัย   ก็ย่อมมีกุศลเวทนา    เพราะสัมมาทิฏฐิเป็นปัจจัย
ก็ย่อมมีกุศลเวทนา   เพราะความสงบแห่งสัมมาทิฏฐิเป็นปัจจัย   ก็ย่อมมี
อกุศลเวทนา     เพราะมิจฉาสังกัปปะเป็นปัจจัย       ก็ย่อมมีอกุศลเวทนา
เพราะความสงบแห่งมิจฉาสังกัปปะเป็นปัจจัย  ก็ย่อมมีกุศลเวทนา เพราะ
สัมมาสังกัปปะเป็นปัจจัย     ก็ย่อมมีกุศลเวทนา     เพราะความสงบแห่ง
สัมมาสังกัปปะเป็นปัจจัย   ก็ย่อมมีอกุศลเวทนา   ฯลฯ   เพราะมิจฉา -
วิมุตติเป็นปัจจัย   ก็ย่อมมีอกุศลเวทนา  เพราะความสงบแห่งมิจฉาวิมุตติ

เป็นปัจจัย   ก็ย่อมมีกุศลเวทนา   เพราะสัมมาวิมุตติเป็นปัจจัย   ก็ย่อมมี
กุศลเวทนา   เพราะความสงบแห่งสัมมาวิมุตติ  เป็นปัจจัย  ก็ย่อมมีอกุศล.
เวทนา   เพราะฉันทะเป็นปัจจัย   ก็ย่อมมีอกุศลเวทนา  เพราะความสงบ
แห่งฉันทะเป็นปัจจัย  ก็ย่อมมีกุศลเวทนา   เพราะวิตกเป็นปัจจัย  ก็ย่อม
มีอกุศลเวทนา   เพราะความสงบแห่งวิตกเป็นปัจจัย   ก็ย่อมมีกุศลเวทนา
เพราะสัญญาเป็นปัจจัย      ก็ย่อมีอกุศลเวทนา     เพราะความสงบแห่ง
สัญญาเป็นปัจจัย   ก็ย่อมมีกุศลเวทนา   เพราะฉันทะ   วิตก  และสัญญา
เป็นธรรมไม่สงบนั้นเป็นปัจจัย๑   ก็ย่อมมีอกุศลเวทนา  เพราะฉันทะเป็น
ธรรมสงบ   แต่เพราะวิตกและสัญญาเป็นธรรมไม่สงบนั้นเป็นปัจจัย๒  ก็
ย่อมมีอกุศลเวทนา เพราะฉันทะและวิตกเป็นธรรมไม่สงบนั้นเพราะสัญญา
เป็นธรรมไม่สงบนั้นเป็นปัจจัย๓  ก็ย่อมมีอกุศลเวทนา  เพราะฉันทะ วิตก
และสัญญา  เป็นธรรมสงบนั้นเป็นปัจจัย๔  ก็ย่อมมีกุศลเวทนา ความเพียร
เพื่อจะบรรลุอรหัตผลที่ยังไม่บรรลุมีอยู่       แม้เพราะเมื่อยังไม่ได้บรรลุ
อริยมรรคอันเป็นเหตุแห่งอรหัตผลนั้นเป็นปัจจัย๕ก็ย่อมมีกุศลเวทนา.

            ชื่อว่าญาณ     เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น    ชื่อว่าปัญญา    เพราะ
อรรถว่ารู้ชัด    เพราะเหตุนั้นท่านจึงกล่าวว่า    ปัญญาในการรวมธรรม
เป็นปเทสวิหารญาณ.
๑ - ๕.  บาลีประกอบบทไว้ด้วยคำว่า   ตปฺปจฺจยาปิ.