๙๓    ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑    ๙๔
            คำว่า   ตีรณฏฺเ€   าณํ  ญาณในอรรถว่าใคร่ครวญ  ได้แก่  ญาณ
มีการเข้าไปใคร่ครวญเป็นสภาวะ   หรือมีการพิจารณาเป็นสภาวะ.
๒๒.  อรรถกถาปริจจาคัฏฐญาณุทเทส
ว่าด้วย  ปริจจาคัฏฐญาณ
            คำว่า  ปหเน  ปญฺา - ปัญญาในการละ   ความว่า   ปัญญา
เป็นเครื่องละวิปลาสทั้งหลายมีนิจสัญญาวิปลาสเป็นต้น,    หรือธรรม-
ชาติใดย่อมละนิจสัญญาวิปลาสเป็นต้นได้   ฉะนั้นธรรมชาตินั้น  ชื่อว่า
ปชหนาปัญญา,   อีกอย่างหนึ่ง    พระโยคีบุคคลย่อมละนิจสัญญาวิปลาส
ได้ด้วยญาณนั้น  ฉะนั้น  ญาณนั้นจึงชื่อว่า  ปหานํ  าณํ  -  ญาณเป็น
เครื่องละนิจสัญญาวิปลาส,
            คำว่า   ปริจฺจาคฏฺเ€   าณํ - ญาณในอรรถว่าสละ     ได้แก่
ญาณมีการสละนิจสัญญาวิปลาสเป็นต้น   เป็นสภาวะ.
๒๓. อรรถกถาเอกรสัฏฐญาณุทเทส
ว่าด้วย  เอกรสัฏฐญาณ
            คำว่า   ภาวนาปญฺา - ปัญญาเป็นเครื่องอบรม  ได้แก่ปัญญา
เป็นเครื่องเจริญ.
            คำว่า  เอกรสฏฺเ€   าณํ - ญาณในอรรถว่ามีรสเดียว  ได้แก่
ญาณมีกิจอันเดียวเป็นสภาวะ,   หรือญาณมีรสอันเป็นสภาวะ  คือวิมุตติ.
๒๔. อรรถกถาผัสสนัฏฐญาณุทเทส
ว่าด้วย  ผัสสนัฏฐญาณ
            คำว่า      สจฺฉิกิริยาปญฺา - ปัญญาเป็นเครื่องกระทำพระ-
นิพพานให้แจ้ง  ได้แก่  ปัญญาเป็นเครื่องกระทำพระนิพพานให้ประจักษ์
ด้วยสามารถแห่งการแทงตลอด    หรือด้วยสามารถแห่งการได้เฉพาะ.
            คำว่า  ผสฺสนฏฺเ€  าณํ  ได้แก่  ญาณมีการได้ซึ่งพระนิพพาน
เป็นสภาวะ   ด้วยสามารถแห่งการแทงตลอดและการได้เฉพาะทั้ง ๒ นั้น
นั่นแล.
๒๕-๒๘. อรรถกถาอรรถปฏิสัมภิทาธรรมปฏิสัมภิทา
นิรุตติปฏิสัมภิทาปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณุทเทส
ว่าด้วย  ปฏิสัมภิทาญาณ  ๔
            บัดนี้    ญาณในการละ  ในการเจริญ   และในการกระทำพระ-
นิพพานให้แจ้งย่อมประกอบด้วยอริยมรรคอริยผล  ฉะนั้น ท่านจึงยกเอา