๔๓.  อรรถกถาปเทสวิหารญาณนิทเทส
            [๒๔๕ ]  พึงทราบวินิจฉัยในปเทสวิหารญาณนิทเทสดังต่อไปนี้.
พระสารีบุตรเถระ    เมื่อจะแสดงถึงอาการที่ควรพิจารณาญาณบางส่วนที่
ยกขึ้นไว้ในมาติกา  จึงกล่าวบทมีอาทิว่า มิจฺฉาทิฏฺฐิปจฺจยาปิ เวทยิตํ -
เพราะมิจฉาทิฏฐิเป็นปัจจัย   จึงมีอกุศลเวทนา.
            ในบทเหล่านั้น  บทว่า  มิจฺฉาทิฏฺ€ิปจฺจยา - เพราะมิจฉาทิฏฐิ
เป็นปัจจัย    ความว่า    เวทนาสัมปยุตด้วยทิฏฐิบ้าง     เวทนาเป็นกุศล
อกุศลบ้าง    เวทนาเป็นวิบากบ้าง   เกิดขึ้นทำทิฏฐิให้เป็นอุปนิสัย   ย่อม
ควร.  ในเวทนาเหล่านั้น   เวทนาที่สัมปยุตด้วยมิจฉาทิฏฐิ   เป็นอกุศล
เท่านั้น.   แต่เวทนาเป็นกุศลบ้าง    อกุศลบ้าง    ย่อมเกิดขึ้นเพราะอาศัย
ทิฏฐิ.     จริงอยู่     พวกมิจฉาทิฏฐิให้ข้าวยาคูและภัตเป็นต้นในวันปักษ์
เพราะอาศัยทิฏฐิ    ย่อมปฏิบัติคนบอดและคนโรคเรื้อนเป็นต้น     ย่อม
สร้างศาลา   ขุดสระโบกขรณีในทาง ๔ แพร่ง   ปลูกสวนดอกไม้     สวน
ผลไม้  พาดสะพานในที่ลำบากเพราะน้ำ  ปรับที่ไม่เสมอให้เสมอ เวทนา
ที่เป็นกุศล   ย่อมเกิดแก่พวกมิจฉาทิฏฐิเหล่านั้นด้วยประการฉะนี้.    แต่
เพราะอาศัยมิจฉาทิฏฐิ  ย่อมด่า  บริภาษ   ฆ่าและจองจำพวกสัมมาทิฏฐิ.
ฆ่าสัตว์บวงสรวงเทวดา.   เวทนาเป็นอกุศล   ย่อมเกิดแก่พวกมิจฉาทิฏฐิ
เหล่านั้นด้วยประการฉะนี้.    ส่วนเวทนาเป็นวิบาก    ย่อมมีแก่ผู้ไปใน
ภพอื่น.

            อนึ่ง   มิจฉาทิฏฐินั้น    ย่อมเป็นปัจจัยแก่เวทนาอันเกิดร่วมกัน
ด้วยอำนาจสหชาตปัจจัย  อัญญมัญญปัจจัย  นิสสยปัจจัย  สัมปยุตปัจจัย
อัตถิปัจจัย   และอวิคตปัจจัย.
            มิจฉาทิฏฐิดับไปทันทีนั้น    ย่อมเป็นปัจจัยแก่เวทนาอันสัมปยุต
ด้วยมิจฉาทิฏฐิในปัจจุบัน   ด้วยอำนาจอนันตรปัจจัย    สมนันตรปัจจัย
อุปนิสสยปัจจัย   อาเสวนปัจจัย   นัตถิปัจจัย   และวิคตปัจจัย.
            มิจฉาทิฏฐิ         ย่อมเป็นปัจจัยแก่เวทนาสหรคตด้วยโลภะของ
ผู้ยินดีทำมิจฉาทิฏฐิให้หนัก      ด้วยอำนาจอารัมมณาธิปติปัจจัย     และ
อารัมมณูปนิสสยปัจจัย.
            มิจฉาทิฏฐิ  ย่อมเป็นปัจจัยแก่เวทนาเป็นกุศลและอัพยากฤตของ
ผู้ทำมิจฉาทิฏฐิให้เป็นเพียงอารมณ์      ด้วยอกุศลทั้งปวงผู้พิจารณาเห็น
แจ้งมิจฉาทิฏฐิ  ด้วยเวทนาเป็นอกุศลทั้งปวง  ด้วยอำนาจอารัมมณปัจจัย
เท่านั้น.
            มิจฉาทิฏฐิ    ย่อมเป็นปัจจัยแก่เวทนาเป็นกุศลและอกุศล    อัน
เกิดขึ้นด้วยมิจฉาทิฏฐิเป็นปัจจัย  และแก่เวทนาเป็นวิบากในภพอื่น  ด้วย
อำนาจอุปนิสัยปัจจัย.
            บทว่า   มิจฺฉาทิฏฺ€ิวูปสมปจฺจยา - เพราะความสงบแห่งมิจฉา-
ทิฏฐิเป็นปัจจัย   ความว่า   สัมมาทิฏฐิ  ชื่อว่า  เป็นความสงบแห่งมิจฉา-
ทิฏฐิ  เพราะฉะนั้น   พึงทราบบทที่ท่านกล่าวว่า   เพราะสัมมาทิฏฐิเป็น