รู้ความเสื่อมและความเจริญของสมาธินั้นแล้วย่อมอธิฏฐานวีริยะไว้
เสมอ.    พระโยคาวจรนั้นอบรมจิตในอิทธิบาท ๔  อย่างนี้แล้วย่อมยัง
อิทธิวิธให้สำเร็จได้.
          บทว่า  โส  ในบทมีอาทิว่า โส อิเมสุ  จตูสุ  อิทฺธิปาเทสุ คือ
ภิกษุผู้เจริญอิทธิบาท ๔  นั้น.
         บทว่า   จตูสุ  อิทฺธิปาเทสุ  จิตฺตํ  ปริภาเวติ -  ภิกษุย่อมอบรม
จิตในอิทธิบาท ๔  คือ ภิกษุทำอิทธิบาทอย่างหนึ่งๆ   ในฉันทะทั้งหลาย
บ่อย ๆ  แล้ว     ชื่อว่าอบรมจิต     ในอิทธิบาทเหล่านั้นด้วยการเข้าฌาน.
อธิบายว่า  ให้ถือเอาการอบรมฉันทะเป็นต้น.
           บทว่า   ปริทเมติ - ย่อมข่มจิต   คือ   ทำจิตให้หมดพยศ.    บท
ก่อนกล่าวถึงเหตุของบทหลัง.   เพราะจิตที่อบรมแล้ว   ย่อมเป็นจิตที่ข่ม
ได้แล้ว.
           บทว่า   มุทุํ   กโรติ - ทำให้เป็นจิตอ่อน   คือ   ทำจิตที่ข่มไว้ได้
แล้วอย่างนั้นให้ถึงความชำนาญ.    เพราะจิตเป็นไปในอำนาจ   กล่าวว่า
มุทุ - อ่อน.
           บทว่า  กมฺมนิยํ - ควรแก่การงาน คือ ทำให้เหมาะแก่การงาน
ให้สมควรแก่การงาน.      เพราะจิตอ่อนย่อมควรแก่การงาน   ดุจทองคำ
ที่ขัดดีแล้ว.    แต่ในที่นี้    ได้แก่   จิตควรแก่การงาน  คือ  แสดงฤทธิ์ได้.

          บทว่า   โส  คือ   ภิกษุผู้มีจิตอบรมแล้วนั้น.      ท่านกล่าวบทมี
อาทิว่า   กายมฺปิ   จิตฺเต   สโมทหติ -  ย่อมตั้งกายไว้ในจิตบ้าง    เพื่อ
แสดงวิธีโยคะ  เพื่อความสำเร็จแห่งการท่องเที่ยวไปของจิตตามสบายใน
เวลาท่าอิทธิ.
         ในบทเหล่านั้นบทว่า   กายมฺปิ   จิตฺเต  สโมทหติ - ย่อมตั้ง
กายไว้ในจิตบ้าง   ความว่า   ย่อมตั้ง   คือ   ให้เข้าไปยกกรชกายไว้ในจิต
มีฌานเป็นบาทบ้าง.  อธิบายว่า  ทำกายให้เป็นไปตามจิต.  กระทำอย่างนี้
ย่อมมีเพื่ออุปการะแก่การไปด้วยกายอันไม่ปรากฏ.
          บทว่า   จิตฺตมฺปิ   กาเย  สโมทหติ - ย่อมตั้งจิตไว้ในกายบ้าง
ความว่า  ย่อม    คือ  ยกจิตมีฌานเป็นบาทในกรชกายของตน   อธิบาย
ว่า   ทำจิตให้เป็นไปตามกายบ้าง.      การทำอย่างนี้ย่อมมีเพื่ออุปการะแก่
การไปด้วยกายอันปรากฏ.    ปาฐะว่า   สมาทหติ  บ้าง.    ความว่า   ให้
ตั้งไว้.
          บทว่า   กายวเสน   จิตฺตํ   ปริณาเมติ  -  ย่อมน้อมจิตไปด้วย
สามารถแห่งกายบ้าง   ความว่า   ถือจิตมีฌานเป็นบาทยกขึ้นในกรชกาย.
ทำให้เป็นไปตามกาย.   บทนี้เป็นไวพจน์ของการตั้งจิตไว้ในกาย.
          บทว่า   จิตฺตวเสน   กายํ   ปริณาเมติ -  ย่อมน้อมกายไปด้วย
อำนาจของจิตบ้าง     ความว่า    ยึดกรชกายแล้วยกไว้ในจิตที่มีฌานเป็น
บาท   ทำให้เป็นไปตามจิต.   บทนี้เป็นไวพจน์ของการตั้งกายไว้ในจิต.