๙๖๘    ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑    ๙๖๙
มีอานุภาพมากด้วยการทำแสงสว่างในขณะเดียวกัน ๓ ทวีป.      หรือมี
ฤทธิ์มากด้วยการโคจรไปเบื้องบนและแผ่แสงสว่างไป  ด้วยอาการอย่างนี้.
มีอานุภาพมากด้วยความมีฤทธิ์มากนั้นนั่นเอง.
            บทว่า  ปรามสติ  คือ   ลูบหรือสัมผัสในส่วนหนึ่ง,
            บทว่า   ปริมชฺชติ   คือ   คลำดุจคลำพื้นกระจกโดยรอบ.
            อนึ่ง   ฤทธิ์ของภิกษุนั้น     นี้ย่อมสำเร็จด้วยสามารถแห่งฌานมี
อภิญญาเป็นบาท. ในฤทธิ์นี้ไม่นิยมกสิณสมาบัติ.  ผิว่า ภิกษุนี้ปรารถนา
จะไปลูบ.  ก็ไปลูบได้.  หากปรารถนาเพื่อจะนั่งหรือนอนลูบที่พระจันทร์
พระอาทิตย์นี้.     ก็อธิฏฐานว่า   ขอพระจันทร์พระอาทิตย์จงมีที่บ่วงมือ
เถิด.   ด้วยกำลังอธิฏฐานภิกษุจะลูบพระจันทร์พระอาทิตย์  ซึ่งมาปรากฏ
ที่บ่วงมือ   ดุจผลตาลหลุดจากขั้วฉะนั้น.   หรือเอื้อมมือไปลูบได้.
            อนึ่ง  เมื่อภิกษุเอื้อมมือไปอุปาทินนกะ   หรือว่า   อนุปาทินนกะ
เอื้อมไป.   อนุปาทินนกะเอื้อมไป   เพราะอาศัยอุปาทินนกะ.     ภิกษุทำ
อย่างนี้มิใช่ลูบพระจันทร์พระอาทิตย์ได้อย่างเดียว.  หากปรารถนาทำให้
เป็นที่เช็ดเท้าก็ตั้งไว้ที่เท้า.  ทำตั่งนั่งก็ได้.  ทำเตียงนอนก็ได้.   ทำหมอน
หนุนก็ได้.     แม้จะมีอย่างอื่นอีกก็เหมือนมีอย่างเดียว.   เพราะเมื่อภิกษุ
แสนรูปทำอย่างนี้     ฤทธิ์ของภิกษุเหล่านั้นย่อมสำเร็จอย่างนั้น   แก่รูป
หนึ่ง ๆ เท่านั้น.      การโคจรการทำแสงสว่างของพระจันทร์พระอาทิตย์
ย่อมมีเป็นปกติ.      เหมือนอย่างว่ามณฑลพระจันทร์ย่อมปรากฏที่ถาด
ทั้งหมดอันเต็มด้วยน้ำตั้งพันถาด.       การโคจรและการทำแสงสว่างของ
พระจันทร์ก็มีเป็นปกติฉันใด.   ปาฏิหาริย์นี้ก็อุปมาฉันนั้น.
            บทว่า   ยาว  พฺรหฺมโลกาปิ   กาเยน  วสํ  วตฺเตตฺ  - ใช้อำนาจ
ทางกายไปตลอดพรหมโลกก็ได้   ความว่า  ทำพรหมโลกให้เป็นที่กำหนด
แล้วทำอภิญญาหลายอย่างในระหว่างนี้ใช้อำนาจ    คือ   ความเป็นอิสระ
ทางกายของตน.  ส่วนความพิสดารในนิทเทสนี้    จักมีแจ้งในอิทธิกถา
ด้วยประการฉะนี้.
                          จบ  อรรถกถาอิทธิวิธญาณนิทเทส
โสตธาตุวิสุทธิญาณนิทเทส
            [๒๕๔]  ปัญญาในการกำหนดเสียงเป็นนิมิตหลายอย่าง  หรือ
อย่างเดียว   ด้วยสามารถการแผ่วิตกไป  เป็นโสตธาตุวิสุทธิญาณอย่างไร ?
            ภิกษุในศาสนานี้    เจริญอิทธิบาทอันประกอบด้วยสมาธิยิ่งด้วย
ฉันทะและสังขารอันเป็นประธาน. . .ภิกษุนั้นย่อมอบรมข่มจิต    ทำจิต
ให้อ่อน   ควรแก่การงาน    ในอิทธิบาท ๔ ประการนี้    ครั้นแล้วย่อม