๙๘๘ ๖๘.พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค เล่ม ๗ ภาค ๑
| เอกํ น เอกโต อิธ นาเนกมเนกโตปิ โน เอกํ | ||
| ผลมตฺถิ อตฺถิ ปน เอกเหตุผลทีปเน อตฺโถ. | ||
| ในโลกนี้ ผลอย่างเดียว ย่อมมีเพราะเหตุ | ||
| อย่างเดียวก็หาไม่ ผลหลายอย่าง ย่อมมีเพราะเหตุ | ||
| อย่างเดียวก็หาไม่ ผลอย่างเดียว ย่อมมีเหตุหลาย | ||
| อย่างก็หาไม่ แต่ประโยชน์ในการแสดงเหตุและผล | ||
| แต่ละอย่างมีอยู่. | ||
| จริงอยู่ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงเหตุและผลอย่างเดียวเท่า | ||
| นั้น โดยความสมควรแก่ความเหมาะสมแห่งเทศนา และแก่เวไนยสัตว์ | ||
| เพราะเป็นประธานในที่ทุกแห่ง เพราะปรากฏในที่ทุกแห่ง. เพราะ | ||
| ทั่วไปในที่ทุกแห่ง. ฉะนั้น พึงทราบว่า อวิชชาในที่นี้ แม้เมื่อเป็น | ||
| เหตุแห่งสังขารอันมีวัตถุเป็นอารมณ์ และธรรมเกิดร่วมกันเป็นต้นเหล่า | ||
| อื่น ท่านก็แสดงโดยความเป็นเหตุแห่งสังขารทั้งหลาย เพราะความเป็น | ||
| ประธานในบทว่า อวิชชาเป็นเหตุแห่งเหตุของสังขารมีตัณหาเป็นต้น | ||
| แม้เหล่าอื่นเพราะบาลีว่า อสฺสาทานุปสฺสิโน ตณฺหา ปวฑฺฒติ๑ | ||
| ตัณหาย่อมเจริญแก่ผู้เห็นความชื่นชม และว่า อวิชฺชา สมุทยา | ||
| อาสวสมุทโย๒- เพราะอวิชชาเป็นสมุทัย อาสวะจึงเกิด. เพราะ | ||
| ๑. สํ. นิ. ๑๖/๑๙๗. ๒. ม. มู. ๑๒/๑๓๐. | ||
| ปรากฏในพระบาลีว่า อวิทฺวา ภิกฺขเว อวิชฺชาคโต ปุญฺาภิสงฺ- | |
| ขารมฺปิ อภิสงฺขโรติ - ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ไม่รู้ไปสู่อวิชชา | |
| ย่อมปรุงแต่ง แม้ปุญญาภิสังขาร และเพราะความไม่ทั่วไป. อนึ่ง | |
| พึงทราบประโยชน์ ในการแสดงเหตุผลอย่างหนึ่ง ๆ ในที่ทั้งปวง ด้วย | |
| การปกป้องการแสดงเหตุผลอย่างหนึ่ง ๆ นั้นนั่นแหละ. | |
| ในบทนี้พระสารีบุตรเถระกล่าวว่า แม้เมื่อเป็นอย่างนั้น ความ | |
| ที่อวิชชามีโทษเป็นผลไม่น่าปรารถณาโดยส่วนเดียวเป็นปัจจัยแห่งปุญญา. | |
| ภิสังขารและอาเนญชาภิสังขารจะถูกต้องได้อย่างไร. เพราะอ้อยย่อมไม่ | |
| เกิดขึ้นจากพืชสะเดาได้. จักไม่ถูกต้องได้อย่างไร. เพราะในโลก | |
| วิรุทฺโธ จาวิรุทฺโธ จ สทิสาสทิโส ตถา | |
| ธมฺมานํ ปจฺจโย สิทฺโธ วิปากา เอว เต จ น. | |
| ธรรมทั้งหลายที่สำเร็จเป็นปัจจัยแล้ว ผิดฐานะ | |
| กันก็มี เหมือนกันก็มี อนึ่ง เป็นเช่นเดียวกันและ | |
| ไม่เป็นเช่นเดียวกันก็มี ธรรมเหล่านั้นหาใช่วิบาก | |
| อย่างเดียวไม่. | |
| ด้วยประการฉะนี้พึงทราบว่า อวิชชานี้จึงเป็นผลไม่น่าปรารถนา | |
| โดยส่วนเดียวด้วยสามารถวิบาก. อวิชชาแม้มีโทษด้วยสามารถสภาวะ | |
| ก็ยังเป็นปัจจัยด้วยสามารถเป็นปัจจัยแห่งความผิดและไม่ผิดโดยฐานะกิจ |